VLADIMIR MITROVIĆ: Zatiranje urbanih vrednosti

Kako smo na mestu legendarnog umetničkog murala dobili ponižavajuću i lažnu sliku Novog Sada iz 19. veka

05. nov 2019

Nije nam dozvoljen razgovor sa novinarima. Ali, ja nisam novinar, ja sam običan građanin. Nije nam dozvoljen razgovor ni sa građanima. Tako je tekao dijalog sa jednim od radnika ili slikara (?) sa skele pri radu na novom muralu na zidu Gradske biblioteke, preko puta zgrade Vladičanskog dvora. Iz Vladičanskog dvora je, po mišljenju brojnih aktera, stigao i zahtev za uništenje (2017) navodno anticrkvenog murala “Jedna istina’”, poznatog francuskog muraliste Remeda (Guillaume Alby), koji ga je oslikao 2009. uz pomoć novosadskih umetnika Dušana Bjeljca i Mrdaka Luburića. Verovatno je više odmogla nego pomogla izjava samog umetnika da njegov rad predstavlja samo “odnos između čoveka i velikih sila moći koji upravljaju svima nama” i da nije uperena ni protiv koga, a najmanje ne protiv neke crkvene organizacije.

Posle uništenja murala gradonačelnik je, u svom prepoznatljivo nabusitom maniru, najavio krivičnu istragu koja naravno nikada nije ni započeta, a na pitanje novinarke u jednom intervjuu odgovorio je, opet bahato – “opet me pitate za jedan mural a mi smo u međuvremenu izveli tri”. Ta tri murala su oni maleni, diletantski slikani “murali” na Bulevaru Mihajla Pupina u kojima su u šizofrenu vezu dovedeni Bob Dilan i Janika Balaž, Bart Simson i Miroslav Antić. Srećom, nedavno je Remed izveo mural ‘’Seme’’ na zidu nezavisnog Kulturnog Centra LAB, u blizini Futoškog parka, čime je vandalski čin uništenja njegovog prethodnog rada bar malo ublažen, a Novi Sad ostao na mapi uspešnih murala ovog renomiranog svetskog umetnika.

Iz komisije za murale, još jedne od brojnih dimnih zavesa gradske uprave, stvorene da deluje bez ikakvih ingerencija, saznali smo da je ovaj najnoviji mural na zgradi bibliotetke započet i pre nego što je komisija preporučila (fantomskim) podnosiocima zahteva da mural izvedu na nekom drugom, odgovarajućem mestu. Skele su već bile postavljene, kao i u sučaju svih drugih zahteva koji su navodno podnošeni, a u stvari poticali su iz satelitskih nevladinih organizacija koje gradske vlasti nemilosrdno osnivaju isisavajući veliku materijalnu korist na štetu ostalih aktera savremene gradske scene iz različitih oblasti umetničkog stvaralaštva. Slično je bilo i sa muralom kralja Petra na istoimenom bulevaru, navodno najvećim u čitavoj zemlji ili pak sa poluvidljivim muralom Mihajla Pupina, neprimereno slikanim na mermernoj fasadi. Po istom principu, netransparentno, bez ikakve stručne ili javne rasprave, pa čak i protiv preporuka komisije za murale, već nekoliko dana nastaje kvazi-mural kao slika naše urbane propasti u kojoj preovladava najprizemniji partijski voluntarizam. Menjanjem istorije, nedavno u slučaju kič kralja na Trgu republike, a sada i ovog lažnog murala, javni prostor nam se pred očima menja, preoblikuje i završava se proces opšte (p)omame naprednjačkih urbanih promena. Uostalom, isti ljudi i ista vlast, samo tada pod drugim imenom, sredinom je devedesetih godine naredila rušenje legendarne “Žute kuće” u šumarku pored ulaza u Štrand, kao osvetu urbanom Novom Sadu koji nije pristajao na njihove ratne i posleratne pokliče.

REMED: Jedina istina (2009-2017)

Poznati smo kao narod koji je od svojih vlasti već dugo navikao na dopisivanje i retuširanje istorije. Snažni pa i, bar za sada, nezaustavljivi upliv naprednjačkog diletantizma, diletantizma kojem su bile donekle sklone i prethodne, demokratske vlasti – ovog je puta kulminirao kroz bezočno brisanje savremene urbane memorije. Praksa samodovoljnosti i potenciranja mitova o građanskom Novom Sadu danas postaje svoja suprotnost. Sprovođena i potencirana očigledno direktno od vlasti i njihovih navodnih NGO trabanata, predvođenih famoznom Fondacijom 2021, današnja situacija u gradu ipak daje, verujemo, lažnu sliku o opštevažećim retrogradnim principima kojima mlađa populacija po definiciji nije sklona, već im se nameće kao nakaradni i opasni kulturni i urbani obrazac. Uz suživot političkog i urbanističkog primitivizma, koga zastupaju isti ljudi koji su podržavali, pa i izazivali ratne sukobe devedesetih, samo dvadesetak godina kasnije ponovo pokušavaju da nametnu svoje reakcionarne ideje uz primetnu, mada vešto skrivenu ksenofobiju, koja za cilj ima eliminisanje bilo kakvih veza sa kulturama drugih i drugačijih. Neukus i kič logično su ishodište u rešavanju današnjih oblikovno-estetskih problema u tzv. malom urbanizmu, koji treba da nudi adekvatna rešenja za manje, urbanistički definisane celine. Proizvodnja (naprednjačkog) grada, kao materijalno i duhovno poniranje u jedan odvratni kvazigrađanski Diznilend, u kojem se manipuliše ličnostima iz istorije grada, posebno je opasno jer je prvenstveno usmerene ka mlađoj populaciji. Uništavanje i prepakivanje životnog urbanog iskustva donosi poseljačenje grada, pisao je arhitekta i sociolog Ljubinko Pušić u svojoj knjizi “Grad bez lica“, posvećenoj upravo ovakvim negativnim urbanističkim i urbanim procesima koji su se obrušili na Novi Sad poslednjih dvadesetak godina.

Arhitektura, skulptura, slikarstvo

Tako su novosadske gradske vlasti za samo nekoliko godina uspele da u centralnu gradsku osu starog gradskog jezgra (Trg mladenaca – Riblja pijaca) uguraju tri katastrofalna rešenja iz tri oblasti umetnosti – arhitekture, slikarstva i javne skulpture. Arhitektonski krajnje neuspela interpolacija, hipertrofirane zgrade, smeštene preko puta glavne pošte (tzv. Pupinova palata), uspela je megalomanijom jednog mastrodonta da zapečati urbanističku sudbinu čitavog gradskog bloka. Oblikovno nategnuta i neuspela, lažno modernog spoljnjeg izgleda ova zgrada je do poslednjeg metra zagušila čitavu parcelu, za nju proširenu na više stotina metara. Ogromne količine kvadrata, neumesno utrpane između postojećih, sada već istorijskih, zgrada, sa izlazom na tri ulice, napunile su njenim nepoznatim investitorima već prepune džepove a taj deo grada ostavile u haosnom zagušenju.

Na drugom kraju ove urbane ose, na Ribljoj pijaci, tačnije na Trgu republike, nedavno smo uz već klasičnu i zaglušujuću naprednjačku pompu dobili kič-spomenik kralju Petru, koji kao da je nastao pre stotinjak godina a ne danas, čime je uspešno i zauvek uništena urbana slika jednog od retkih gradskih trgova svojim nametnutim ideološkim i estetskim kodom.

Koga će fascinirati novi mural koji upravo nastaje na Gradskoj biblioteci svojom preteranom perspektivom ulice koja se nalazi samo nekoliko blokova dalje, napadnim i uveličanim figurama Miletića, Branka, Zmaja, sve sa neizbežnim kočijama i ogromnim konjem koji se zloslutno nadvija nad nedužnim prolaznicima? Možda one koje dovoze autobusima na svečanosti, pored spomenika ‘’našeg kralja’’ koji, uzgred, nema nikakve posebne veze sa Novim Sadom, niti sa njegovom istorijom. Uskoro neće biti ni njih, ostaće samo zbunjeni kineski turisti koji, ne znajući lokalnu istoriju i sve laži u koje se ona uvija, fotografišu sve oko sebe. Vlasti koje ne neguju alternativnu umetnost ne može očekivati podršku iste te scene i mladih koji je prate, kao neke od ključnih faktora razvoja jednog društva, jer čitavoj zajednici nudi novi, originalni i autentični pogled na sadašnji svet i savremeni urbani život. Čak i u vreme (omražene) SFR Jugoslavije ondašnje vlasti su pomirljivo gledale na brojne činioce alternativnog stvaralaštva, od omladinske štampe do rok-muzike.

Kao da je bila namera da se svi urbani kvaliteti pomenutog gradskog poteza kao i umetničkih postupaka koji bi trebalo da oplemene svaki urbani i javni prostor, budu poništeni i stavljeni u kontekst naprednjačke vladavine, željne novca i upumpavanja novih ideoloških sadržaja a sve to nauštrb savremenog urbanog uređenja grada. Za slična uništavanja gradskog urbanog identiteta svim prethodnim vlastima zajedno je trebalo nekoliko decenija dok su ovi današnji to uspešno obavili za samo nekoliko sezona. Brže, jače, bolje.

(Autor je istoričar umetnosti)

Podelite ovu stranicu!

Karikatura nedelje
STUPS: Hitovi
Pretraga arhive
Pretraga po datumu
Pretraga po kategorijama
Google Pretraga