MIRKO PEJANOVIĆ: Srebrenici treba novi društveno-ekonomski status

"Ideja velike Srbije je donijela žrtve i Srbima i narodima sa kojima su vodili rat"

29. okt 2020

Više od 70 naučnika iz 12 zemalja okupilo se na međunarodnoj naučnoj konferenciji u Sarajevu o genocidu u Srebrenici prošle sedmice, 25 godina nakon najvećeg zločina na tlu Evrope poslije Drugog svjetskog rata, koji se još uvijek negira u bosanskohercegovačkom entitetu Republika Srpska i susjednoj Srbiji.

Predsjednik Naučnog odbora Konferencije, profesor emeritus na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu akademik Mirko Pejanović rekao je da je opšte stajalište svih učesnika konferencije bilo da Srebrenica u domaćim vlastima i međunarodnim institucijama treba dobiti poseban društveno-ekonomski status, kako bi se zaustavio historijski revizionizam s jedne i osigurao dostojan život preživjelima žrtvama genocida s druge strane.

Smrt više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, koje je vojska i policija Republike Srpske ubila u nekoliko dana jula 1995. godine, u tada zaštićenoj zoni UN-a, politički čelnici Republike Srpske najčešće nazivaju mitom bosanskih muslimana, uprkos presudama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, koji je masakr u Srebrenici okvalifikovao kao genocid, i to u više pravomoćnih presuda, uključujući i one presuđene protiv najvećeg vojnog i političkog rukovodstva tog entiteta u BiH.

Je li konferencija o Srebrenici u Sarajevu neka vrsta odgovora na negiranje genocida u Bosni i Hercegovini, i Srbiji?

Radi se o međunarodnoj naučnoj konferenciji povodom 25. godišnjice počinjenog zločina genocida nad Bošnjacima Srebrenice u julu 1995. godine. Konferencija je tematski fokusirana na tri aspekta; prvi je na uzroke zločina genocida nad Bošnjacima u Srebrenici, drugi je razmijere počinjenog genocida i treći je posljedice tog genocida. Znanje, rad i energiju u pripremi ove naučne konferencije udružili su Univerzitet u Sarajevu sa svoja dva instituta – Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava i Institut za istoriju, kao i Univerzitet u Tuzli. Rektor Univerziteta u Sarajevu, profesor Rifat Škrijelj, sa rektoricom Tuzlanskog univerziteta profesoricom Nerminom Hadžigrahić su rukovodili Organizacionim odborom. Meni je dodijeljena uloga da rukovodim Naučnim odborom.

U odnosima dobre saradnje Organizacionog i Naučnog odbora osiguran je zapažen odaziv naučnih radnika i istraživača iako u nepovoljnim okolnostima djelovanja pandemije. Preko 70 naučnih radnika i istaživača iz zemlje i inostranstva priredilo je sažetke za svoje odabrane teme. Redakcija Oslobođenja je tokom septembra i oktobra objavila sadržaj sažetaka za većinu tema koje su napisane za međunarodnu naučnu konferenciju o genocidu nad Bošnjacima u Srebrenici. Tako su glavne spoznaje istraživača o genocidu u Srebrenici i na njima zasnovane ideje došle do šire naučne, stručne i društvene javnosti, kako u Bosni i Hercegovini tako i u regiji.

Time je odnos prema genocidu nad Bošnjacima Srebrenice dobio širi pristup, a preko toga i angažman važnih društvenih subjekata. Nije samo negacija genocida bila motiv za održavanje međunarodne naučne konferencije. Uključeni su i drugi aspekti, a to je proširenje sadržaja kulture sjećanja, to je solidarnost sa srebreničkim žrtvama, to je obnova ekonomska i demografska u razvoju Srebrenice. Traganjem za posebnim društveno-razvojnim statusom je opšte stajalište svih učesnika konferencije.

Može li se Bosna i Hercegovina sama izboriti s negiranjem genocida, ili mora imati podršku i šire međunarodne zajednice?

Većina naučnih radnika koji su pripremali svoje referate za konferenciju ima istovjetno stajalište, a to je da je genocid nad Bošnjacima u Srebrenici planetarno pitanje. To je nakon holokausta nad Jevrejima u Drugim svjetskom ratu najveći genocid u Evropi nad jednom etničkom skupinom. Odnos prema genocidu u Srebrenici kao etičkom pitanju ne može biti sužen samo na okvire bosanskohercegovačkog društva i države.

Te odnose moralne odgovornosti valja poticati i razvijati i proširiti na zemlje u regiji, Zapadnog Balkana, i na zemlje u Evropskoj uniji, kao i na sve demokratske zemlje u svijetu. Tu se svakako još uključuju i sve međunarodne institucije, koje se bave promocijom i zaštitom ljudskih prava. Bosanskohercegovačke političke i kulturne elite kao i diplomatska služba Bosne i Hercegovine trebaju inicirati razgovore i akcije koje razvijaju aktivan odnos prema zločinu genocida nad Bošnjacima u Srebrenici.

Možda je najvažnije tražiti moralnu osudu i zakonske sankcije prema ljudima i organizacijama koje negiraju genocid, a žive u Bosni i Hercegovini. Ako bi specijalni predstavnik Evropske unije u Bosni i Hercegovini gospodin Johann Sattler stavio u svoju programsku agendu odnos prema zločinu genocida u Srebrenici, i ako bi radio na tome da bosanskohercegovački Parlament usvoji rezoluciju o zabrani negacije genocida, onda bi to bio prevažan korak i za donošenje zakona kojim bi se uvele kaznene odredbe i za one koji negiraju genocid u Srebrenici.

Jesu li prijetnje koje Zlatko Paković dobija u Srbiji, ili neke druge javne ličnosti, pokazatelj da je genocid još uvijek otvoren politički proces?

Sve dok na javnoj sceni djeluju ekstremne nacionalističke snage sa podrškom u medijima i dijelu državne strukture one će širiti mržnju na nacionalnoj osnovi, one će negirati genocid u Srebrenici, one će nasilno progoniti slobodoljubive ljude i ljude sa tolerancijom prema drugom i drugačijem. U mjeri u kojoj će evropske vrijednosti, a u njima i vrijednosti antifašizma dobivati podršku u srpskom društvu i državi tokom integracije u Evropsku uniju, u toj mjeri će istina o Srebrenici dobiti svoje pravo mjesto u institucijama države Republike Srbije.

Govorili ste o potrebi postizanja drugačijeg statusa Srebrenice u odnosu na današnji status. Na šta ste konkretno mislili?

Zagovaranje posebnog statusa Srebrenice dolazi od većeg broja naučnih radnika učesnika međunarodne naučne konferencije. Ja sam samo jedan među njima. Riječ je o širem istraživačkom uvidu; u socijalnu, ekonomsku i kulturološku zbilju opštine Srebrenica, koja je nastala nakon izvršenog genocida nad Bošnjacima u Srebrenici. Gradsko središte Srebrenice i sva mjesna područja u opštini su devastirana u vremenu rata i u vremenu izvršenja genocida – uništena je predratna privreda i komunalna infrastruktura, većina Bošnjačkog stanovništva je nakon genocida 1995. godine protjerana i raseljena iz Srebrenice. Iza ubijenih više od 8.000 Bošnjaka muškaraca ostale su porodice bez uslova za ekonomski život i samoodrživost, ostalo je hiljade djece i majki ubijenih Srebreničana.

Njihov povratak u grad Srebrenicu i srebrenička mjesna područja nema dovoljno društvene i državne podrške. Na području Federacije BiH, prema procjenama, živi oko 12.000 raseljenih Bošnjaka iz Srebrenice, a u inostranstvu preko 5.000. Srebrenica najveći problem ima u nezaposlenosti, i u demografskoj stagnaciji. Kako bi se to mijenjalo, o Srebrenici valja zagovarati poseban društveno-razvojni status [ovdje se ne misli o zagovaranju novog administrativnog statusa]. Taj status bi se mogao postići donošenjem zakona u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, i Parlamentu Federacije BiH, o fondu za ekonomski, infrastrukturni i demografski razvoj Srebrenice. Ovdje ne spominjem Narodnu skupštinu Republike Srpske, jer bi to samo bila iluzija. Možda će i to biti jednog dana.

Institucije Evropske unije, kao što je Evropska komisija i Evropski parlament bi mogli osigurati poseban društveno-razvojni status Srebrenice unutar svojih normativnih i drugih planskih dokumenata. Užasni čin zločina genocida nad Bošnjacima u Srebrenici propituje, po mišljenju učesnika konferencije, savjest svih humanih ljudi Evrope i čovječanstva. Za ovakav status Srebrenice založio se reisu-l-ulema Husein Kavazović u svom pismu podrške. Založio se na određeni način i Visoki predstavnik međunarodne zajednice u BiH gospodin Valentin Inzko.

Konferencija je usvojila zaključke po pitanju društveno-razvojnog statusa Srebenice, koje će u formi preporuka uputiti parlamentarnim institucijama BiH, političkim strankama i nevladinim organizacijama, institucijama Evropske unije i međunarodnim institucijama.

Nevenka Tromp, bivša istražiteljica u Međunarodnom sudu pravde u Hagu je rekla da većinu naučnih radova, doktorata, pišu stranci a manje ljudi iz Bosne i Hercegovine. Zašto je to tako? Koliko je, dakle, odgovornost na samoj BiH da pitanje Srebrenice stavi na mjesto na kojem pripada?

Gospođa Tromp ima širi uvid u naučna istraživanja počinjenog genocida nad Bošnjacima u Srebrenici. I sama je dala doprinos istraživanju istine o zločinu genocida u Srebrenici sa svojim istraživanjem i knjigama. Istina je da je još uvijek mali broj istraživača u Bosni i Hercegovini koja su na bazi istraživanja istorijske, sociološke, politološke, kulturološke, napisali studije o zločinu genocida u Srebrenici. Održana konferencija će sa svojim zbornikom radova, a bit će štampan početkom iduće godine, dati poticaja za nova istraživanja. Istovremeno ima odluka da slijedi priprema naredne međunarodne naučne konferencije o Srebrenici, s tim da će ona biti održana 2022. godine u Tuzli i u Srebrenici.

Bošnjaci su žrtve zbog samog čina genocida, ali postoji teza i da je veliki broj Srba žrtva ‘velikosrpske politike’, jer se ljudima ne dopušta sagledavanje prošlosti iz svih uglova? Slažete li se sa tom tezom?

Sve dok postoje nedemokratski režimi [despotski] i u Srbiji i u Republici Srpskoj, ljudi žive u ideološkim okovima unutar kojih se slave presuđeni ratni zločinci iz devedesetih godina prošlog vijeka. Srpskom narodu je najvažniji život u miru, i dobri odnosi sa narodima sa kojima žive zajedno. Obnova povjerenja i zajedničko traganje za življenjem u Evropskoj uniji donijet će otklon od jednostranih istina o počinjenim ratnim zločinima tokom rata ’92 – ’95 u Bosni i Hercegovini. Svim narodima, pa i srpskom i bošnjačkom, treba napredak u razvoju i poboljšanje životnog standarda. Ideja velike Srbije je donijela žrtve i Srbima i narodima sa kojima su vodili rat.

(Al Jazeera)

Podelite ovu stranicu!

Karikatura nedelje
STUPS: Lovely Jubbly
Pretraga arhive
Pretraga po datumu
Pretraga po kategorijama
Google Pretraga