Spomenici balkanskih frustracija

15 Aug 2011

U državama bivše Jugoslavije iskorištavanje nacionalne i verske simbolike, osim za trenutnu političku korist, popularno i kao način naglašavanja novostvorenog identiteta

Gradona?elnik ?wiebodzina je ogor?en: on možda više ne?e vladati gradom sa najve?om figurom Hrista na svetu.

Naime, želju da se natje?e sa ?uvenim Isusom iz Rio de Žaneira izrazio je, poznat po svojim nekonvencionalnim (ili, kako tvrde neki, jednostavno glupim) idejama, gradona?elnik Splita Željko Kerum. Odlu?io je pokloniti gradu Isusa monstruozne veli?ine, koji bi trebao biti postavljen na dominiraju?em nad Splitom brdu Marjan. To je poslednja u nizu njegovih „skulptornih“ ideja: polovinom jula Kerum je uspeo da se u gradskoj skupštini izglasa postavljenje na splitskoj rivi spomenika prvom hrvatskom predsedniku sa dosta sumnjivim doprinosima državi, Franji Tu?manu, i papi Ivanu Pavlu II. Kako tvrde dobro upu?eni u splitske prilike, gradona?elnik time pokušava skrenuti pažnju javnosti sa stvarno goru?ih problema, kao što su nezaposlenost i opšta degradacija grada, te zahvaljuju?i populisti?kim potezima garantirati sebi pobedu na dolaze?im lokalim izborima.

Trenutne politi?ke koristi na stranu, iskorištavanje nacionalne i verske simbolike je još uvek popularno u mnogim državama bivše Jugoslavije kao na?in naglašavanja novostvorenog identiteta.

Na Vidovdan (28. juni, slava patrona Srbije) ove godine, u Višegradu je otpo?eta izgradnja novog „starog“ grada Kamengrada, ili kako ga neki zovu Andri?grada. Nosilac te ideje je svetski slavan srpski redatelj Emir Kusturica, a podršku u realizaciji projekta pružio mu je premijer Republike Srpske Milorad Dodik. Radi se o arhitektonskom kompleksu inspirisanom poznatom knjigom nobelovca Ive Andri?a, Na Drini ?uprija, koji bi trebao biti odavanje po?asti piscu (koji se nota bene nikad nije izjašnjavao kao Srbin). Ideja izaziva kontroverze, pre svega zbog toga što je za vreme ratova devedesetih Višegrad bio mesto brutalnog etni?kog ?iš?enja, u rezultatu kojega je grad postao potpuno srpski, a tela pobijenih muslimana završila u reci, bacana sa ?uvenog mosta na Drini.

Optužbe za nacionalizam i populizam nisu nove u slu?aju Milorada Dodika i Emira Kusturice. Prvi se ve? dugi niz godina održava na funkciji prvog ?oveka Republike Srpske zahvaljuju?i anitimuslimanskoj retorici. Nekoliko puta ga je me?unarodna zajednica optužila za pokušaj razbijanja Bosne i Hercegovine i on je nerado vi?en gost u ve?ini europskih zemalja. Dosta se govori o korupciji i kra?i javnog novca u RS, ali za sada on efikasno blokira istragu tužilaštva. Sumnje izaziva i iznos od 760 hiljada eura, koji je Dodik odlu?io da donira u ime vlade u Banjaluci za izgradnju Andri?grada: odakle u budžetu jednog od najsiromašnjih europskih entiteta, koji iznosi samo 665 hilijada maraka (oko 330 hiljada eura), takav višak – nije poznato.

Emir Kusturica, koji ve? godinama pokušava naviknuti svet na svoje novo, srpskije ime Nemanja, postao je nacionalist gotovo neprimetno za me?unarodnu javnost, oduševljenu njegovim filmovima o nepostoje?oj balkanskoj idili. U me?uvremenu su njegovi javni nastupi u Srbiji izazvali dosta kontroverzi, a njegovi ?udnovati projekti koji imaju za cilj promociju srpske kulture široko su kritikovani u liberalnim krugovima. Naime, Andri?grad nije njegov prvi grad: 2005. godine, u svrhu snimanja filma Život je ?udo, on je izgradio na Mokroj Gori u jugozapadnoj Srbiji etno-selo Kustendorf. Zahvaljuju?i nizu privilegija dobijenih od strane vlasti za sumnjivi doprinos održavanju ekološke ravnoteže regije, ovo selo je prakti?no izuzeto od jurisdikcije srpske države, a Kusturica ga koristi za promociju svojih nacionalisti?kih ideja pokrivenih tankim slojem jugonostalgije.

Kamengrad nije jedina srpska fantazija na nacionalne teme. Još jedan takav projekat je izgradnja „najve?eg krsta na Balkanu“, koji bi se trebao na?i u Nišu. Spomenik od 80 metara bi?e završen 2013. godine na 1500-godišnjicu Milanskog edikta ro?enog u ovom gradu cara Konstantina koji je priznao krš?anstvo kao državnu religiju. Prema zvani?nim podacima, krst ?e koštati jedan i po milion eura, što nije mali iznos za bilo koju državu, a sigurno ne za Srbiju koja prolazi kroz teške trenutke tranzicije. Zanimljivo je da ?e niški projekat prevazi?i visinom ogromni krst ve? podignut u jednom drugom balkanskom gradu, Skoplju.

Reakcije na ovakve ideje u Srbiji su prili?no mlake, dok u Hrvatskoj ima više protesta. Utrku za titulu „prvog“ (Srbina, Hrvata) ismijao je u svom svakonedeljnom feljtonu u Jutarnjem listu hrvatski novinar Jurica Pavi?i? nazivaju?i ga „halucinogenim tripom“. Grupa Gra?ani Splita, neposredno pre po?etka festivala Splitsko leto, postavila je na glavnom trgu grada baner sa natpisom „Tu?man na Rivi, osmijeh krivi“, a u deklaraciji za medije suprostavila se postavljenju spomenika nacionalistickog predsednika obrazlažu?i to njegovim prezirom prema Dalmaciji. Tako?er, protiv spomenika Tu?manu i velike figure Hrista na Marjanu izjasnili su se brojni intelektualci i politi?ari.

Ukoliko se ?ini da Kerumovi projekti ipak ne?e biti realizirani, ovi srpski ve? danas postaju deo pejzaža. To je nažalost simptomati?no za nivo napretka ovih država nakon traumatskih 90-ih godina. Hrvatska ?e 1. juna 2013. postati ?lanica Europske unije, Srbija je u ekonomskoj i politi?koj stagnaciji, a opštepoznato je da su igre nabolja zamena za hleb.

(Wiadomo?ci24.pl, preuzeto sa sajta Peš?anika)

Podelite ovu stranicu!