MUHAREM BAZDULJ: Dan (ne)zavisnosti

06 Mar 2012

Nikad, realno, u dvadeset godina svoje formalne nezavisnosti, Bosna i Hercegovina nije bila stvarno i suštinski – nezavisna. Ima u proslavljanju Dana nezavisnosti Bosne i Hercegovine neke potmule tuge

Pro?e, evo, još jedan prvi mart, pro?e još jedan Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine. Ništa novo nismo vidjeli, cijela javnost u Bosni i Hercegovini iznova je odigrala ve? davno napisane uloge. U Sarajevu i na onoj teritoriji koja je kraj rata do?ekala pod kontrolom Armije RBiH, dan je protekao sve?ano i neradno, s puno zastava na ulicama, sa sve?anim prijemima i skupovima, polaganjem vijenaca na spomenike i svim ostalim karakteristi?no sve?arskim javnim ?inovima. I u drugom dijelu Federacije, onom u kojem su ve?insko stanovništvo Hrvati, bio je neradni dan, no praznik je, što bi se reklo, više ?isto formalno obilježen, nego proslavljen. U Republici Srpskoj pak bio je to potpuno obi?an radni dan, a iz rukovodstva ovog entiteta opet su stigle poruke da je prvi mart za njih dan koji priziva isklju?ivo negativne asocijacije i da ga ne smatraju praznikom.

Indikativno je da je banjalu?ka sve?anost 9. januara 2012. bila mnogo pompeznija od svih sve?anosti 1. marta 2012. godine, makar se u oba slu?aja radilo o “jubilarnoj” – dvadesetoj – godišnjici “istorijskog” dana (iz 1992.) u ?iju ?ast se praznuje. Ipak, dvadeseta godišnjica referenduma u Bosni i Hercegovini posebno je “jubilarna”; s jedne strane godišnjica je, kako se to kaže, “okrugla”, s druge pak pala je u prestupnu godinu (2002. godina, u kojoj se obilježavalo 10 godina od referenduma, nije bila prestupna). Zašto je uopšte važna prestupnost godine, pitaju se možda oni sa lošijim pam?enjem. Važna je jer je i 1992. godina bila prestupna; referendum je zapravo trajao 2 dana, bili su to 29. februar i 1. mart 1992. Kad neki istorijski doga?aj koji je trajao više dana utemelji novi praznik, obi?no se za dan praznika utvrdi dan u kojem je doga?aj po?eo, prvi njegov dan. Primjer nije teško na?i. Prvo zasjedanje ZAVNOBiH-a održano je u Mrkonji?-Gradu 25. i 26. novembra 1943. godine, a za Dan državnosti BiH proglašen je prvi od ta dva dana: 25. 11. 1943. (Sli?na je pri?a i sa Drugim zasjedanjem AVNOJ-a u Jajcu; ono je održano 29. i 30. novembra 1943. godine, no 29. novembar bio je Dan Republike.) Zašto se u slu?aju Dana nezavisnosti Bosne i Hercegovine odstupilo od ovog (nepisanog) pravila? Jasno – zbog prestupne godine. Kad bi Dan nezavisnosti BiH bio 29. februar, on bi se praznovao tek svake ?etiri godine. Sa simboli?ke ta?ke gledišta, to vjerovatno i ne bi bilo pogrešno. U odnosu na veliku ve?inu država, Bosna i Hercegovina u suštini i jest ?etvrtina od države. A pošto se Dan nezavisnosti slavi (otprilike) na ?etvrtini teritorije (kakve-takve) države BiH, ispada da i trebaju pro?i ?etiri godine, interval od prestupne do prestupne godine, da bi barem matemati?ki ispalo da Dan nezavisnosti slavi cijela BiH.

Na kilav dan, kilava nezavisnost, rekao bi kakav pjesni?ki raspoložen narodni mudrac. Da se razumijemo, to što je nezavisnost ispala kilava, nema nikakve veze s pravnom utemeljenoš?u referenduma, njegovim legalitetom i legitimitetom. Makar ima i pametnih ljudi koji se povode za floskulom o tome kako su “dva naroda preglasala tre?i”, ona je s pravne ta?ke gledišta potpuno besmislena. U knjizi “Ustav iz nužde” Edina Šar?evi?a (Rabic, ECLD, Sarajevo, 2010.) demonstrira se na efektan, suveren, stru?an, a opet svima razumljiv na?in, da je po onomad važe?em ustavu (S)R BiH nosilac suvereniteta bio “bosanski državni narod” kao “ukupan zbir gra?ana, bosanskih državljana”. U tom je kontekstu posve nebitna etni?ka pripadnost onih koji su na referendumu glasali “za”, onih koji su glasali “protiv” i onih koji uopšte nisu glasali. Petnaestak godina kasnije, na referendumu za nezavisnost Crne Gore procenat onih koji su glasali za nezavisnost bio je manji od procenta onih koji su glasali za nezavisnost BiH. I u crnogorskom slu?aju mogla se ?uti teza da su (etni?ki) Crnogorci, Bošnjaci, Albanci i Hrvati “preglasali” Srbe. Ipak, pri?a o BiH i Crnoj Gori razlikuje se u jednoj krupnoj stvari. Ne, nije to famozni koncept “konstitutivnosti”, to je – rat.

Posljedica rata je Dejtonski mirovni sporazum, a u njemu, u formi jednog od aneksa, i novi ustav Bosne i Hercegovine, “ustav iz nužde”, kako bi rekao Šar?evi?. Koliko god, po principu kontinuiteta, i Zakon o praznicima (R)BiH bio važe?i sve dok se ne usvoji novi, iluzorno je o?ekivati da ?e u Republici Srpskoj prihvatiti prvi mart kao praznik, podjednako iluzorno kao o?ekivati od Bošnjaka u Republici Srpskoj da praznuju deveti januar. Kad sarajevski politi?ari ustvrde kako ?e se to vremenom promijeniti, nejasno je da li su naivni da u to zbilja vjeruju ili tek ponavljaju ono što se od njih o?ekuje. Konsenzus bi se eventualno mogao posti?i oko 25. novembra, ako ni zbog ?ega drugog, a ono zbog makar deklarativnog pozivanja na baštinu antifašisti?ke borbe u Drugom svjetskom ratu i u Federaciji i u Republici Srpskoj. Nikad, realno, u dvadeset godina svoje formalne nezavisnosti, Bosna i Hercegovina nije bila stvarno i suštinski – nezavisna. Ima u proslavljanju Dana nezavisnosti Bosne i Hercegovine neke potmule tuge, kao kad se slavi ro?endan djeteta koje se jadno, ni krivo ni dužno, rodilo invalidno. Ne zna?i tuga da se to dijete ne voli, no sve se pla?a, pa i ta ljubav, rekao bi pisac s bivšeg papirnatog apoena od pet konvertibilnih maraka, sa obje (entitetske) varijante.

(Oslobo?enje)

Podelite ovu stranicu!