MIROSLAV ILIĆ: Referendum u Vojvodini

23 Feb 2013

Referendum u AP Vojvodini o Vojvodini neophodan je zbog uspostavljanja te specifične političke zajednice na demokratske osnove, koje su primerene modernom vremenu

Referendum u AP Vojvodini o Vojvodini neophodan je zbog uspostavljanja te specifi?ne politi?ke zajednice na demokratske osnove, koje su primerene modernom vremenu. Direktna demokratija u najve?em broju ustava podrazumeva izjašnjavanje gra?ana neposrednim i tajnim glasanjem, a od njih se traži mišljenje o najvažnijnim zakonima (abrogativni referendum), ili ustavnoj problematici (konstitutivni referendum). Odgovara se sa „da“ ili „ne“. Prema dejstvu, referendum može biti obavezuju?i ili fakultativan. Raspisivanje referenduma vrši se naj?eš?e o pitanjima ustava, zakonodavstva, administracije, finansija ili me?unarodnih odnosa.

Sva poglavlja iz uobi?ajenog teorijskog okvira referenduma, kao metoda neposredne, direktne demokratije, u AP Vojvodini jesu danas glavna pitanja njenih gra?ana, koja traže odgovor. Za razliku od referenduma, plebiscit se, pogotovo o me?unarodnim pitanjima upotrebljava u direktnoj demokratiji onda kada se ostvaruje pravo na samoopredeljenje.

Istorijsko pravo na sopstvenu odluku

Vojvodina je ušla u Kraljevinu Srbiju i Kraljevinu SHS (1918) plebiscitom, sa ve? tada manjim demokratskim kapacitetom, a mnogo ve?im istorijskim. Taj demokratski deficit bio je uslovljen neposrednom blizinom pustoše?eg Prvog svetskog rata i odnosima pobednika i poraženih. Secesija od Austrougarske ustavne „dvojne monarhije“ bila je donesena na dve skupštine, ali sa predstavnicima otprilike 27% do 30% gra?ana tadašnje Vojvodine, tj. reprezentima stanovništva slovenskog porekla, dok je dve tre?ine ostalih pripadalo „neslovenskim“ narodima – Ma?arima i Nemcima. (Ina?e, na izborima za novosadsku skupštinu 1918, prvi put je primenjeno „opšte pravo glasa“, što nešto poja?ava demokratski kapacitet tadašnjeg plebiscita.)

Me?unarodno gledano, secesija austrougarskih Srba bila je omogu?ena Vilsonovom (Woodrow Wilson) 10. ta?kom: The peoples of Austria-Hungary, whose place among the nations we wish to see safeguarded and assured, should be accorded the freest opportunity to autonomous development. (Narodima Austro-Ugarske, ?ije mesto me?u nacijama želimo da vidimo garantovano i osigurano, treba da bude omogu?ena najslobodnija mogu?nost za autonomni razvitak.)

Narodi bivše dvojne monarhije koje su pobednici rata želeli da vide u „autonomnom“ razvoju svakako jesu slovenski, za razliku od neslovenskih, poraženih u Prvom svetskom ratu. Koji to narodi je trebalo da izraze slobodnu volju na „jugu“ bivše Austrougarske: Slovenci, Hrvati i Srbi, koji ?e se ujediniti (1. decembra 1918) u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca pod krunom Aleksandra Kara?or?evi?a (nekoliko dana nakon „dve skupštine prisajedinjenja“ u Rumi i Novom Sadu).

Najve?i broj Srba, nesporno istorijskog naroda u Austrougarskoj, živeo je u tako?e istorijskoj Vojvodini (a geografski u Baranji, Ba?koj, Banatu i Sremu). Sa njima su od slovenskih naroda živeli i Bunjevci, Slovaci, Rusini, Hrvati (Šokci), svi sa o?ekivanjima „autonomnog“ razvitka. Kao najve?i od slovenskih naroda, Srbi su odlu?ili da secesiju ostvare (i osiguraju Vojvodinu) na dva koloseka: da njihovi predstavnici (tako?e izabrani na skupštini u Novom Sadu) u?estvuju u radu Jugoslovenskog odbora u Zagrebu, gde se formirala grupacija naroda otcepljenih od Austrougarske, ali i da se (bez tražene saglasnosti Ma?ara i Nemaca), priklju?e Kraljevini Srbiji.

Za uzvrat, žele?i da ublaže jasan demokratski deficit, dato je obe?anje pred (svim) gra?anima Vojvodine ?uvenom re?enicom glavnog radikalskog vo?e u Novom Sadu: da nova država ujem?ava slobodu, ravnopravnost i napredak u svakom pravcu, ne samo nama, nego i svim, pa i neslovenskim narodima koji s nama žive. Ostvarena je tako „najslobodnija mogu?nost“, kako predvi?a 10. Vilsonova ta?ka. Me?utim, ameri?ki predsednik je u ta?ki 11. definisao i posleratnu Srbiju: Romania, Serbia, and Montenegro should be evacuated; occupied territories restored; Serbia accorded free and secure access to the sea; and the relations of the several Balkan states to one another determined by friendly counsel along historically established lines of allegiance and nationality; and international guarantees of the political and economic independence and territorial integrity of the several Balkan states should be entered into. (Rumunija, Srbija i Crna Gora moraju biti ispražnjene (od tu?e vojne sile); okupirane teritorije vra?ene; Srbiji dodeljen slobodan i bezbedan pristup moru; odnosi nekoliko Balkanskih država jedna prema drugoj odre?eni prijateljskim savetovanjem duž istorijski uspostavljenih linija pripadnosti i nacionalnosti; i me?unarodne garancije politi?ke i ekonomske nezavisnosti i teritorijalnog integriteta nekoliko Balkanskih država mora biti uneto.).

Jasno je na osnovu 11. Vilsonove ta?ke da Srbija dobija izlazak na more, kao nagradu za u?estvovanje u ratu na strani pobednika, kao i da ?e na Balkanu niknuti nekoliko novih država. Širenje Srbije na sever – izvan Balkana, nije bilo predvi?eno iz perspektive velikih sila i SAD. Nagrada za Srbiju, za njene nesporne i ogromne žrtve u Prvom svetskom ratu, jeste izlazak na more, a ne osvajanje teritorija Dvojne monarhije. Odluku o uve?anju Kraljevine Srbije mogli su doneti samo narodi koji su u dvojnoj monarhiji živeli na teritoriji istorijske Vojvodine, pre svega Srbi.

Širenje Srbije van Balkana, na sever, u tkivo bivše Ugarske, omogu?ili su dakle ne vojnici sa puškom („srpski vojni?ki opanak“), pod centralnom komandom francuskog savezni?kog generala Franš D’Eperea, kako se to ?esto pretpostavlja (posle toliko isticane fotografije „ulaska srpske vojske u Novi Sad“, ina?e ve? oslobo?en i sa naoružanim novosadskim Srbima iz Narodnog odbora, koje su srpski vojnici odmah razoružali) – nego Srbi istorijske pokrajine koju su odvajkada nazivali Vojvodinom. Oni su kao živi štit bili vekovna prepreka turskom osvajanju Evrope, a Vojvodina je bila nagrada za tu viševekovnu borbu, u kojoj su u?estvovali i drugi slovenski narodi (i Rumuni).

Naravno da je Kraljevina Srbija, ekonomski ruinirana, sa velikim gubitkom stanovništva, sada osetivši udobnu poziciju saveznika i obe?avši ustavnu parlamentarnu monarhiju pod lozom Kara?or?evi?a, iskoristila želju svih slovenskih (i južnoslovenskih) naroda da napravi južnoslovensku državu, koja ?e se, nakon završne diplomatske pobede u Trijanonskom dvorcu (4. juna 1920) u Versaju, prostreti od Prokletija do Alpa, od jadranskih ostrva do Karpata.

Idila me?u narodima traja?e kratko. Uvidevši da je njihovo pravo na autonomni razvitak ugroženo ambicijama srpskog dvora i njegove kamarile, agresivnih srpskih radikala, a suo?eni sa istorijskim ?orsokakom i prevareni od juna?ke bra?e – bivši državljani Austrougarske ?e tridesetih godina zatražiti federalizaciju južnoslovenske države zagreba?kim i novosadskim punktacijama.

Diktaturom kralja Aleksandra (od 6. januara 1929) i suspenzijom demokratije, pogaženo je srpsko obe?anje dato velikim silama da ?e južnoslovenska država biti ustavna i parlamentarna. Nesposoban za federalizaciju države, suo?en sa ubistvima hrvatskih prvaka u skupštini u Beogradu od strane ekstremno nacionalisti?kih radikala (nakon sarkasti?nog pitanja o ceni srpskih žrtava u Prvom svetskom ratu) – kralj je odlu?io da mu više nije potreban posrednik izme?u krune i naroda.

To je pokazalo da državno-pravni rezon Srbije ostaje hegemonija i nasilna vladavina nad narodima južnoslovenske zajednice, kao i njihova ekonomska eksploatacija, sa federalizmom kao neprihvatljivim modelom suverenosti naroda (mada ?e to biti simulirano neistorijskim banovinama i dekoncentracijom vlasti). Koliko je federalizacija bila imperativna u posrnuloj kraljevini, na?etoj fašisti?kim organizacijama, pokazuje pobedni?ka koncepcija Komunisti?ke partije, u osvit Drugog svetskog rata, koja se, osim na antifašizmu, bazirala i na federalizmu budu?e Jugoslavije.

Gra?anima Vojvodine ostalo je nepotrošivo istorijsko pravo na autonomni razvitak, usvojeno u ameri?kom kongresu i potvr?eno Trijanonskim ugovorom. Ono je praktikovano pre svega od strane Srba, koji su ga kasnije podelili sa svojim neslovenskim sugra?anima. To pravo nije iscrpljeno ulaskom u Srbiju (ni 1918, niti 1944), odnosno južnoslovensku zajednicu, niti je prestalo da važi u socijalisti?koj Srbiji i Jugoslaviji (u jednopartijskom sistemu Komunisti?ke partije), a pogotovo nije ukinuto srpskim višestrana?kim ustavnim bravurama od Miloševi?a do Koštunice-Nikoli?a-Tadi?a (1990-2006).

To pravo imanentno je i bivšim i današnjim gra?anima Vojvodine, jer ga se oni (izme?u ostalog) nikada nisu odrekli. Danas se to njihovo istorijsko i nepotrošivo pravo ogleda u potrebi najšireg demokratskog izjašnjavanja o osnovnim državno-pravnim pitanjima. Zbog toga demokratski poredak u AP Vojvodini po?inje prethodnim obavezuju?im konstitutivnim referendumom.

Sa druge strane, ne može biti nijednog ustavnog ure?enja u kojem ?e gra?ani Vojvodine živeti, a da se ne usaglasi sa njenim ustavom, referendumom u samoj Vojvodini. I to kao jednoj izbornoj jedinici. Zbog toga je referendum u Vojvodini o Vojvodini – neminovnost (bilo kojeg i bilo kakvog) demokratskog poretka.

Politi?ki subjektivitet i referendumsko pravo

Nova istorijska situacija u kojoj su se gra?ani Vojvodine našli na kraju XX i po?etku XXI veka, bez izjašnjavanja o raspadu države u ?iji sastav su ušli svojom odlukom pre skoro 100 godina, bez izjašnjavanja o uklju?ivanju u države nastale posle etni?kih krvavih ratova i plja?ke na Balkanu – danas, u novom tehnološkom globalnom vremenu, zahteva slobodno, temeljno demokratsko izjašnjavanje o državno-pravnoj poziciji i osnovnim na?elima politi?kog ure?enja, i same Vojvodine i zajedni?ke države.

Istorijsko utemeljenje politi?kog subjektiviteta današnje Autonomne pokrajine Vojvodine i nepotrošivog prava da odlu?uje o sebi, izvire iz slede?eg:

1. Vojvodina, ro?ena kao politi?ka ideja srpskog naroda, zamišljena je na srednjevekovnim principima kao teritorija i politi?ka zajednica kojom ?e vladati srpski vojvoda. Nastala u „tu?oj“ državi (Habzburškoj monarhiji, potonjoj Austrougarskoj), gde je srpski narod bio manjina, takva „vojvodovina“ bila je tražena, proklamovana, ostvarivana i priznavana tokom dva veka kao personalna, verska, teritorijalna i politi?ka autonomija:

– carskim privilegijama srpskom narodu (XVII i XVIII vek), sa pravom izbora crkvenog i svetovnog poglavara (patrijarha i vojvode);

– ustanovljenjem Karlova?ke (Krušedolske) mitropolije (1695, 1713);

– zahtevima Temišvarskog sabora o posebnoj teritoriji srpskog naroda (1790);

– proglasom Majske skupštine i praktikovanjem državne vlasti na svojoj teritoriji (izbor patrijarha Raja?i?a i vojvode Šupljikca, odluke i rad Glavnog odbora, vojna organizacija, nacrt Ustava Vojvodine srpske 1848/49);

– postojanjem carske krunovine Vojvodstvo Srbije i Tamiški Banat (1849-1860);

– zahtevima Blagoveštenskog sabora (1861) o potrebi ustanovljenja federalne jedinice (države) Vojvodine u okviru Austrougarske;

– politi?kom borbom u ugarskom i hrvatskom saboru o potrebi „zaokruživanja“ županija („Švajcarska na istoku“), radi ustavnog ozakonjenja personalne autonomije srpskog naroda (1869-1890).

2. Vojvodina je po?etkom XX veka, nakon pokušaja homogenizacije nema?arskih naroda Ugarske (Aponjijev zakon, 1907), posle Prvog svetskog rata, odlukom 757 izabranih delegata slovenskih naroda Srema, a potom i Ba?ke, Baranje i Banata, 24. i 25 novembra 1918, na skupštinama u Rumi i Novom Sadu proglasila secesiju od Ugarske i sa svojom pokrajinskom vladom (Narodna uprava) i Velikim narodnim savetom – priklju?ila se Kraljevini Srbiji, odnosno preko zagreba?kog Jugoslovenskog odbora – Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Vlast u Vojvodini ukinuta je 1919, a naterana od radikalske vlasti, pokrajinska vlada demisionirala je vladi Kraljevine SHS.

3. U Srbiji i južnoslovenskoj zajednici, istorijska pokrajina Vojvodina je, nakon 10 godina ekonomskog propadanja „u svojoj državi“ i prinudnog menjanja etni?ke strukture (posrbljavanja), zajedno sa Šumadijom 1929. postala upravna, a 1931. samoupravna jedinica kraljevine – pod nazivom Dunavska banovina, na ?ijem je ?elu bio neistorijski i nametnuti ban, kako ?e ostati sve do aprilskog sloma 1941.

Nezadovoljstvo u Vojvodini kulminiralo je 1932/33, kada su novosadskim punktacijama tražene ustavne reforme kraljevine, gde bi Vojvodina (sa Sremom) bila jedna federalna jedinica, ravnopravna sa drugim istorijskim pokrajinama koje su 1918. ostvarile pravo na samoopredeljenje prema Vilsonovim na?elima.

4. Za vreme Drugog svetskog rata, u rastrgnutoj državi izme?u fašisti?ke Ma?arske (Baranja i Ba?ka), Nema?ke (Banat i deo Srbije) i Nezavisne države Hrvatske (Srem), antifašisti?ki otpor u pokrajini rodio se 23. juna 1941. pod Glavnim štabom naroodnooslobodila?ke vojske i partizanskih odreda Vojvodine (formiranim od strane Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu) i Štabom NOVPO Srema, koji su delovali samostalno i nisu imali vezu sa ekvivalentnim organima u Srbiji. Do oslobo?enja je na teritoriji Vojvodine ratovalo 15 brigada pod imenom Vojvo?anske brigade.

Iako Vojvodina nije bila pomenuta u zaklju?cima Drugog zasedanja AVNOJ-a (29. novembra 1943), zbog opredeljenja komunisti?kog rukovodstva da se federalizam budu?e Jugoslavije gradi na suverenitetu konstitutivnih naroda, ali i zbog pretnji komunista Srbije, na Velikoj antifašisti?koj narodno-oslobodila?koj skupštini Srbije godinu dana kasnije, 9. novembra 1944, u ime vojvo?anske delegacije je re?eno: U našoj Vojvodini, drugovi i drugarice, ima više slovenskih naroda. Na mnogobrojnim skupštinama i konferencijama narod se izjasnio za autonomiju Vojvodine u okviru jedne federalne jedinice u federativnoj Jugoslaviji… Ali naš slovenski narod, naro?ito Srbi u Vojvodini, koji su ?vrsto povezani sa svojom bra?om s ove strane Save i Dunava žele da budu u što boljim odnosima sa bra?om Srbijancima, sa slobodnom demokratskom Srbijom. Mi Vojvo?ani uvereni smo da ?emo izabrati svoj pravi, ?vrsti put i ?vrsto stati u velikoj zajednici, novoj federativnoj Jugoslaviji.

Dan kasnije, u izveštaju najvišeg komunisti?kog i ratnog rukovodioca Srbije kaže se i ovo: Pitanje Vojvodine ?e rešiti sam narod Vojvodine i to na takav na?in da ?e istovremeno u?vrstiti svoju vezu sa Srbijom i obezbediti sebi ona posebna specifi?na prava koja proizilaze iz posebnog, specifi?nog položaja Vojvodine. Kao što vam je poznato Vojvodina se nalazi sada pod vojnom upravom i uglavnom iz tih razloga nije došlo do konkretnog i kona?nog izjašnjenja Vojvo?ana po tom pitanju.

5. AP Vojvodina je u jednopartijskoj, socijalisti?koj Srbiji i Jugoslaviji donela slede?e akte:

Statut AP Vojvodine u NR Srbiji (Narodna skupština AP Vojvodine na Drugom redovnom zasedanju 23. i 24. maja 1948); taj statut potvr?en je odlukom Narodne skupštine NR Srbije 30. oktobra 1948. Izme?u ostalog, Narodna skupština AP Vojvodina bila je nadležna za izbor i razrešenje sudija Vrhovnog suda AP Vojvodine (?lan 22.);

Statut AP Vojvodine (Narodna skupština AP Vojvodine na Petom redovnom zasedanju Drugog saziva, 19. marta 1953). Autonomija AP Vojvodine dobila je i u sadržini i u obimu, pre svega samoupravu u svim poslovima koji su od posebnog interesa za AP Vojvodinu, kao i javne poslove i javne službe na njenom podru?ju. Uvedeno je pravo referenduma (?lan 13) i Izvršno ve?e;

Statut AP Vojvodine (Narodna Skupština AP Vojvodine, 13. aprila 1963) u kome se AP Vojvodina (njena skupština) izme?u ostalog stara o zaštiti prava narodnosti – nacionalnih manjina koje žive u Pokrajini i o njihovom ravnopravnom u?eš?u u društvenom životu (?lan 8), osniva Pokrajinske fondove; donosi opšte propise-odluke; raspisuje referendum; donosi regionalni plan i plan prostornog razvoja Pokrajine (?lan 39);

Ustavni zakon socijalisti?ke autonomne pokrajine Vojvodine (SAPV) sa Zakonom o sprovo?enju Ustavnog zakona SAPV (21. februar 1969). U osnovnim na?elima se kaže: Socijalisti?ka AP Vojvodina nastala je u zajedni?koj borbi naroda i narodnosti Jugoslavije u narodnooslobodila?kom ratu i socijalisti?koj revoluciji i na osnovu slobodno izražene volje stanovništva – naroda i narodnosti Pokrajine i federalne Srbije, udružila se u Socijalisti?ku Republiku Srbiju, u okviru SFR Jugoslavije.

Referendumsko pravo na nivou opštine i Pokrajine ovako je definisano: Putem referenduma gra?ani neposredno odlu?uju o pitanjima koja su od zna?aja za pojedina mesta, opštinu ili Pokrajinu. Skupština opštine i Skupština SAP Vojvodine može raspisati referendum radi prethodnog izjašnjavanja gra?ana o pojedinim pitanjima iz svoje nadležnosti, ili radi potvr?ivanja zakona, odluka i drugih opštih akata (?lan 47)… Godinu dana po sprovedenom referendumu ne može se doneti Pokrajinski zakon ili drugi opšti akt protivan odluci bira?kog tela (?lan 48.).

U poglavlju o Ostvarivanju prava narodnosti, ?lan 62: Pripadnici narodnosti koji žive u Socijalisti?koj Autonomnoj Pokrajini Vojvodini u svemu su ravnopravni sa pripadnicima ostalih naroda koji žive u Pokrajini i imaju slobode, prava i dužnosti gra?ana utvr?ene Ustavom i zakonom, pravo slobode upotrebe svog jezika, izražavanja i razvijanja svoje kulture i osnivanja organizacija i ustanova koje obezbe?uju ova prava. Radi ostvarivanja ravnopravnosti naroda i narodnosti i njihovoh jezika i pisama ovim Ustavnim zakonom, zakonom i statutom opština, radnih i drugih samoupravnih organizacija obezbe?uje se ravnopravna upotreba ma?arskog, slova?kog, rumunskog i rusinskog jezika…

Skupština Socijalisti?ke AP Vojvodine neposredno i isklju?ivo donosi Ustavni zakon SAP Vojvodine, donosi pokrajinske zakone; daje autenti?no tuma?enje pokrajinskih zakona; donosi društvene planove Pokrajine, pokrajinski budžet i završni ra?un; donosi regionalne prostorne planove i regionalni prostorni plan Pokrajine; raspisuje referendum; osniva pokrajinske fondove (?lan 83).

O promeni Ustavnog zakona, kao najvišeg akta Pokrajine, osim amandmana, koji upu?uju „sva ve?a Skupštine“, postoji mogu?nost promene i referendumom: Referendum o promeni Ustavnog zakona raspisuje predsednik Skupštine; referendum se mora održati u roku dva meseca od dana kada predlog za promenu Ustavnog zakona nije usvojen u istovetnom tekstu u ve?ima Skupštine. Promena Ustavnog zakona usvojena je na referendumu ako za nju glasa ve?ina svih bira?a na teritoriji Socijalisti?ke Autonomne Pokrajine Vojvodine; tu promenu proglašava Pokrajinsko ve?e. O promeni Ustavnog zakona koja, po navedenom postupku, ne bude usvojena na referendumu, Skupština ne može ponovo odlu?ivati pre nego što protekne godinu dana od dana održanog referenduma (?lan 116).

U glavi XI, o Sudovima i javnom tužilaštvu, kaže se: Na podru?ju Pokrajine sudove osniva Skupština SAP Vojvodine. U SAP Vojvodini postoji Vrhovni sud Vojvodine, sa položajem, pravima i dužnostima Republi?kog vrhovnog suda (?lanovi 147 i 148).

Ustav Socijalisti?ke Autonomne Pokrajine Vojvodine (28. februara 1974), donesen je nakon ustavnih amandmana 1971. i 1972. U uvodnom delu o osnovnim na?elima se kaže: Narodi i narodnosti Vojvodine su, u narodnooslobodila?koj borbi i socijalisti?koj revoluciji, u procesu stvaranja SFRJ… izražavaju?i svoje istorijske, ekonomske, nacionalne i kulturne interese stvorili Socijalisti?ku AP Vojvodinu. Narodi i narodnosti Vojvodine u socijalisti?koj revoluciji, na osnovu slobodno izražene volje stanovništva – naroda i narodnosti Vojvodine i Srbije, polaze?i od istorijske povezanosti, svesni da zajedni?ki život i trajan interes i neophodan uslov napretka i razvoja svakog naroda i narodnosti posebno i svih zajedno, udružili su se u Socijalisti?ku Republiku Srbiju u okviru Socijalisti?ke Federativne Republike Jugoslavije… U Socijalisti?koj AP Vojvodini, kao delu Socijalisti?ke Republike Srbije i konstitutivnom elementu jugoslovenskog socijalisti?kog federalizma, radni?ka klasa i radni ljudi, narodi i narodnosti ostvaruju svestrani socijalisti?ki i samoupravni preobražaj i razvitak u kome se potvr?uju i dalje razvijaju istorijski osnovi i društveno-politi?ka sadržina autonomije.

Skupština Socijalisti?ke Autonomne Pokrajine Vojvodine odlu?uje o promeni Ustava SAPV, daje saglasnost na promenu Ustava SFRJ, utvr?uje politiku i odlu?uje o osnovnim pitanjima od zna?aja za politi?ki, privredni, socijalni i kulturni život, narodnu odbranu i društveni razvitak Pokrajine; donosi društveni plan, budžet i završni ra?un, razmatra pitanja iz oblasti spoljne politike i me?unarodnih odnosa i daje saglasnost na zaklju?ivanje me?unarodnih ugovora koji zahtevaju donošenje novih ili izmenu važe?ih pokrajinskih zakona… raspisuje pokrajinski referendum, odlu?uje o obrazovanju novih opština, osniva sudove…

Ovim Ustavom ustanovljena je i Narodna banka Vojvodine, a tako?e i nov oblik izražavanja – Opšti sabor Pokrajine: Predsedništvo SAP Vojvodine može sazvati Opšti sabor SAPV, koji sa?injavaju Skupština SAPV, delegati samoupravnih organizacija i zajednica i društveno-politi?ke organizacije odre?ene dogovorom u okviru Socijalisti?kog saveza radnog naroda Vojvodine. Opšti sabor povodom razmatranja odre?enih pitanja može donositi rezolucije i deklaracije (?lan 349).

Glava V Ustava definiše i odre?uje rad Ustavnog suda Vojvodine, a Glava VI rad Vrhovnog suda Vojvodine, javno tužilaštvo Vojvodine i pokrajinskog društvenog pravobranioca samoupravljanja. O promeni Ustava APV, odlu?uje Skupština SAPV. Posebno je važan ?lan 427: O davanju saglasnosti na promenu Ustava Socijalisti?ke Republike Srbije u pitanjima od interesa za Republiku kao celinu, odlu?uje Skupština SAP Vojvodine dvotre?inskom ve?inom svih delegata. Ovaj ?lan bi?e ukinut Amandmanom LV 1989. godine, politi?kim pritiskom iz Beograda i otvoriti put za ustavnu degradaciju i suspenziju dostignutih prava AP Vojvodine.

Referendumsko pravo u Vojvodini bilo je ustanovljeno Statutom AP Vojvodine 1953. godine. To pravo razvijano je u pravnoj legislativi sve do 1990. godine.

Degradacija i suspenzija dostignutih sloboda i prava AP Vojvodini, politi?kih, gra?anskih, ekonomskih, kulturnih, organizacionih, pravosudnih, etni?kih i drugih, dogodila se Ustavom Srbije iz 1990. U njemu je utvr?eno da u Republici Srbiji postoje dve autonomne pokrajine kao oblici (samo) teritorijalne autonomije, za ?ije statute je potrebno pribaviti prethodnu saglasnost Narodne skupštine Republike Srbije. Tako je Odluka o davanju prethodne saglasnosti na predlog Statuta AP Vojvodine potpisana u Beogradu 22. maja 1991, a Statut AP Vojvodine oktroisan 18. juna 1991. Sve nadležnosti AP Vojvodine ograni?ene su u skladu sa zakonom za ?ije je donošenje nadležna Narodna skupština Republike Srbije. Ukinuto je pravo referenduma. Ustavna suspenzija referendumskog prava trajala je od 1990. do 2007. godine.

Vojvodina u nedemokratskim režimima

Od plebiscita 1918. (održanog u nominalnoj, ratom poraženoj Austrougarskoj), o Vojvodini se odlu?ivalo u društvenim okolnostima i pod režimima u kojima je bio evidentan manjak demokratskih i gra?anskih sloboda.

– Dunavska banovina je pripremana i nastala u okviru diktature kralja Aleksandra.

– Odluke u narodno-oslobodila?kom ratu i antifašisti?kom pokretu bile su donošene u oružanoj borbi, pod nema?kom okupacijom i pod uticajem Komunisti?ke partije.

– Nakon oslobo?enja Jugoslavije, svi statuti i Ustav AP Vojvodine donošeni su u jednopartijskom sistemu, kao rezultat partijskih dogovora i kona?nog arbitriranja doživotnog predsednika SFRJ Josipa Broza Tita.

– Suspenzija autonomnih prava i degradacija AP Vojvodine, prvo Amandmanima (1988) pa Ustavom Srbije iz 1990, pripremana je i realizovana tako?e u jednopartijskom sistemu, a nakon grubih unutarpartijskih obra?una (Savez komunista Jugoslavije) i referenduma u ?itavoj jednopartijskoj Srbiji (jul 1990). Taj referendum je odlu?io da se prvo donese Ustav, a onda su raspisani prvi višestrana?ki izbori u novijoj Srbiji, pod dominacijom i kontrolom tajnih službi novoformirane Socijalisti?ke partije Srbije. Program je bio objedinjavanje srpskog naroda u unitarnu državu. Istovremeno, delegati Skupštine Kosova proglašavaju Ka?ani?ki ustav (jul 1990), kojim otpo?inje proces secesije. Pravdaju?i to stanjem na Kosovu, oduzete su autonomne ingerencije i AP Vojvodini.

– Za vreme režima Slobodana Miloševi?a, Srbija je raspisala dva referenduma: 1992. (o državnim simbolima, kada je ostavljena petokraka na grbu Srbije) i 1998. (o neu?estvovanju stranih posrednika u rešavanju pitanja Kosova i Metohije), koji su poslužili režimu da u?vrsti svoju vlast i legitimizuje vo?enje ratova, ali i da me?unarodno izoluje Srbiju.

– Nakon pobede Demokratske opozicije Srbije – DOS u jesen 2000, umesto obe?anog novog ustava Srbije i politi?kog rešenja negirane autonomnosti AP Vojvodine, u smislu vra?anja izvršne, zakonodavne i sudske nadležnosti (koja je tako?e bila izborno, pokrajinsko obe?anje DOS-a), u dogovoru nove vladaju?e, ideološki šarolike politi?ke elite, koja je svojim radom umnogome podse?ala na neki novi politbiro – problem AP Vojvodine i njenih prava rešen je 2002. tzv. omnibus zakonom (Zakon o vra?anju nadležnosti Vojvodine) u jednoj od najsramnijih rasprava u novijoj istoriji srpskog parlamentarizma, kada je Skupština AP Vojvodine, kao predlaga? prihvatila 19 od 30 korekcija Vlade Republike Srbije, a zakon izglasan sa tesnom ve?inom, ostavivši AP Vojvodinu i dalje bez imovine, izvornih prihoda i prate?ih nadležnosti, sa obe?anjem novih omnibusa. I ova epizoda „delimi?nog vra?anja nadležnosti“ rezultat je nagodbe politi?ke elite unutar DOS-a.

– Aktuelni Statut AP Vojvodine, napisan je i donet u vladaju?oj ve?ini Skupštine AP Vojvodine 15. oktobra 2008, nakon dramati?ne rasprave i odmah upu?en Republi?koj Skupštini na razmatranje. Statut je razmatran i potvr?en godinu dana kasnije, 30. novembra 2009. u republi?koj skupštini sa 137 glasova (od 250). Od kada je njegov sadržaj bio napisan od uskog kruga vladaju?e partije u pokrajinskoj izvršnoj vlasti, pa do njegovog potvr?ivanja, traje kampanja protiv Statuta, kao i politi?kog subjektiviteta AP Vojvodine od grupe beogradskih intelektualaca i srbijanskih partija unitaristi?ke orjentacije.

U ovom trenutku, sadržaj Statuta AP Vojvodine je na Ustavnom sudu Srbije. Donošenje Statuta u Skupštini AP Vojvodine, proces njegovog potvr?ivanja, rasprava u Skupštini Srbije, kao i trenutni spor služili su kao sredstvo za osporavanje unutrašnje politike vladaju?e koalicije na ?elu sa Demokratskom strankom, koja je na vlasti u AP Vojvodini i stožer je kreiranja, odnosno oktroisanja nadležnosti AP Vojvodine.

U toliko ?ekanom višepartijskom sistemu (1990-2012), za 22 godine, AP Vojvodina kao posebna politi?ka zajednica nije bila pitana niti o jednom državno-pravnom pitanju. Gra?ani AP Vojvodine su se odazivali na pozive države Srbije i njene referendume, ali bez podataka o izlaznosti i procentu glasova „za“ i „protiv“ u samoj AP Vojvodini, osim rezultata referenduma o (ne)prihvatanju aktuelnog Ustava 2006.

Toj ?injenici ignorisanja broja glasova gra?ana AP Vojvodine i njihovog utapanja u ukupan broj republi?kih glasova, bitno je doprinelo izborno zakonodavstvo, gde je Srbija jedna izborna jedinica u izborima za republi?ku skupštinu i održavanje državnog referenduma. Od 1990 do 2006, od kada dva miliona Albanaca ne u?estvuje u politi?kom životu Srbije, pojavila se zloupotreba broja poslanika sa Kosova i Metohije, tako da je politi?ka elita Srbije vladala Srbijom (i Vojvodinom) koriste?i pun obim broja republi?kih poslanika sa Kosova, a u stvari su se i izbori i referendumi dobijali bez dva miliona stvarnih stanovnika Kosova.

Svi izbori u višestran?ju (1990-2006) bili su fasada državnog nasilja nad demokratijom. U tome su u?estvovale ne samo sve današnje partije u Srbiji, nego i ogroman broj nevladinih organizacija zaduženih po raznim osnovama za ljudska prava, izbore, transparentnost itd. Na taj na?in, politi?ka elita Srbije koja je neposredno nasledila komunisti?ku elitu (i umnogome nastala iz nje), koja je suspendovala demokratiju u zamenu za višepartizam, koja je vladala celinom Srbije – zbog i pomo?u Kosova, prenela je u nasle?e odnos negiranja politi?kog subjektiviteta AP Vojvodine i ondašnjoj opoziciji, a sada vlasti u državi.

Pitanje politi?kog subjektiviteta AP Vojvodine rešavano je odnosnom politi?kih snaga, u kome je defanzivna, pomirljiva, estradna autonomaška politi?ka elita AP Vojvodine bivala marginalizovana, potkupljena sinekurama, a onda i neutralisana raznim zakonskim rešenjima, pre svega onima o politi?kom organizovanju.

Vojvodina danas i referendumsko pravo

Zakonski okvir u kome bi referendum u Vojvodini mogao da se odigra, definisan je Statutom AP Vojvodine. Prvo, u njemu je jasno istaknuto da su nosioci prava na pokrajinsku autonomiju gra?ani AP Vojvodine (?l. 4), a to pravo i njegovo ostvarivanje definisano je ?lanom 5: Gra?ani AP Vojvodine samostalno ostvaruju svoja prava i izvršavaju svoje dužnosti utvr?ene Ustavom Republike Srbije (u daljem tekstu: Ustav), zakonom, Statutom Autonomne Pokrajine Vojvodine (u daljem tekstu: Statut) i opštim aktima organa AP Vojvodine. Gra?ani AP Vojvodine svoje pravo na pokrajinsku autonomiju ostvaruju neposredno, narodnom inicijativom ili referendumom i putem svojih slobodno izabranih predstavnika.

O referendumu u AP Vojvodini govore slede?i ?lanovi Statuta:

– u ?lanu 3 (o Teritoriji AP Vojvodine): Referendum je punovažan ako je na njemu glasala ve?ina gra?ana koji imaju izborno pravo i prebivalište na teritoriji AP Vojvodine;

– u ?lanu 27 (o nadležnostima AP Vojvodine) gde Vojvodina putem svojih organa – raspisuje pokrajinski referendum;

– ?lanu 35 u kome se u delokrugu rada Skupštine AP Vojvodine prepoznaje da je ona ta koja raspisuje pokrajinski referendum;

– ?lanu 41: Skupština odlu?uje dvotre?inskom ve?inom glasova ukupnog broja poslanika o raspisivanju referenduma na svojoj teritoriji;

– ?lanu 45. (o Referendumu): Skupština može odlu?iti da o pojedinim pitanjima u njenoj nadležnosti odluku donose gra?ani – referendumom. Skupština je dužna da raspiše pokrajinski referendum ako zahtev za njegovo raspisivanje podnese najmanje 30 000 bira?a. Odluku donetu na referendumu proglašava Skupština.

Iz ovoga je jasno da Skupština AP Vojvodine može samostalno da odlu?i da raspiše referendum (ako dve tre?ine poslanika odlu?e tako), a da je dužna da ga raspiše ukoliko se prikupi 30.000 potpisa u okviru narodne inicijative.

Referendum kao demokratski izazov

Referendum u Vojvodini treba da odgovori na više aktuelnih politi?kih i demokratskih izazova:

– Da li AP Vojvodina želi da odlu?uje sama o sebi i da sobom upravlja, odnosno da ima svoj Ustav (osnovni zakon) u kome bi se definisala njena zakonodavna, sudska i izvršna vlast (NUTS 2)?

– Da li AP Vojvodina želi da bude deo nereformisane, centralizovane države Srbije, koja ignoriše njen politi?ki subjektivitet?

– Da li AP Vojvodina želi da bude sastavni, ravnopravni deo federalizovane države Srbije?

– Da li je AP Vojvodina spremna da na svojoj teritoriji ostvari visok nivo demokratskih, nacionalnih, gra?anskih, politi?kih i ekonomskih sloboda, da se sama decentralizuje i garantuje konsenzualnu i direktnu demokratiju svojim Ustavom (osnovnim zakonom)?

– Da li AP Vojvodina, svojim referendumom i demokratskom voljom može inicirati transformaciju zajedni?ke države Srbije u stvarno demokratsku i decentralizovanu državu?

Odgovori na ova pitanja neophodna su gra?anima Autonomne Pokrajine Vojvodine, ali jednako i gra?anima Republike Srbije. Od iznu?ene samostalnosti države (referendum u Crnoj Gori) i netransparentno donetog ustava Republike Srbije (2006), gra?ani se nisu niti o jednom klju?nom pitanju neposredno ili posredno izjašnjavali, a posebno u kakvim demokratskim, politi?kim i državnim okvirima žele da žive.

Dve prilike su propuštene u bližoj istoriji: 2000 godine, nakon obaranja režima Slobodana Miloševi?a, iako je prvo izborno obe?anje DOS-a bilo donošenje novog ustava, onda kada je bilo mogu?e organizovati ustavotvornu skupštinu – i uo?i secesije Kosova, a pre ustava iz 2006, kada je izostala stvarna demokratska rasprava. Rezultat je bio Tadi?-Koštunica-Nikoli?ev antievropski ustav, koji je ponudio Kosovu suštinsku autonomiju, dok je za AP Vojvodinu rezervisao nižerazredan (statutarni) akt i republi?ki Zakon o sprovo?enju nadležnosti.

?injenice koje opravdavaju izjašnjavanje gra?ana AP Vojvodine o državno-pravnom položaju na referendumu jesu slede?e:

– Na pokrajinskim izborima 2000. godine, protiv režima SPS-a, JUL-a i radikala (crveno-crne ratne koalicije pod kontrolom bra?nog para Miloševi?), AP Vojvodina je plebiscitarno glasala za platformu DOS-a potpisanu u Novom Sadu – za vra?anje izvršne, zakonodavne i sudske vlasti AP Vojvodini. Na toj osnovi DOS je osvojio 118 od mogu?ih 120 mandata za poslanike Skupštine AP Vojvodine;

– Na referendumu za potvr?ivanje Ustava Republike Srbije 2006, nakon imperativnog medijskog i dvodnevnog glasanja, uz upadljivo odsustvo me?unarodne zajednice i bez stranih posmatra?a, taj ustav u AP Vojvodini nije potvr?en – jer ga preko 56% gra?ana nije prihvatilo;

– Referendum, kao metod direktne demokratije dozvoljen je aktuelnim Statutom AP Vojvodine, a nakon gra?anske incijative i prikupljenih 30.000 potpisa, Skupština AP Vojvodine je dužna da ga raspiše;

– AP Vojvodina je jedina subdržavna politi?ka zajednica u Republici Srbiji koja ima izborima potvr?enu Skupštinu i Vladu i kao takva ima kapacitet da donese odluku o referendumu, odnosno da potvrdi gra?ansku incijativu o referendumu;

– AP Vojvodina je jedini deo bivše federalne države (SFRJ) kojoj je ukinut nivo ranije dostinutih politi?kih prava, pu?isti?kim ustavom Srbije iz 1990. (što je potvr?eno 2006), a to je nivo izvršne, zakonodavne i sudske nadležnosti (u okvirima autonomnosti), ostvarene Ustavom AP Vojvodine iz 1974, dok su sve ostale federalne jedinice bivše SFRJ svoju politi?ku zajednicu podigle na nivo državne nezavisnosti;

– Ustavom Republike Srbije zagarantovani budžetski prihod (7%) AP Vojvodini je kontinuirano i realno ugrožen, jer nema institucije koja bi arbitrirala u eventalnom sporu AP Vojvodine i Republike Srbije, što ukazuje na ozbiljan demokratski ustavni deficit u suštinskom pitanju ovako izdržavane, finansijski fiksirane, nekompetitivne, netržišne i nedemokratske „autonomije“ AP Vojvodine;

– AP Vojvodina nema svoje (bilo kojim dokumentom garantovane) izvorne prihode, tako da je svaka autonomija Vojvodine fasadna, pod direktnim nadzorom partitokratske elite Republike Srbije i uslovljena raznim politi?kim nagodbama, što AP Vojvodinu dovodi u neokolonijalni položaj;

– AP Vojvodina je u ranijim periodima bila razvijeniji deo države, dok je u poslednjih 30 godina gubitak politi?kih prava nosio i gubitak ekonomske mo?i, društveno propadanje i dovo?enje Vojvodine na nivo ekonomski nerazvijenog dela države;

Uspeh referenduma u AP Vojvodini mora se odnositi na vra?anje (restituciju) politi?kih prava imanentnih stvarnoj autonomnoj (samozakonodavnoj) zajednici, slede?i preporuke Londonske mirovne konferencije (1992) o bivšoj SFRJ i poštuju?i Rezoluciju Evropskog parlamenta iz 2006. Samozakonodavnost je neophodno regulisati sopstvenim aktom – ustavom (ili osnovnim zakonom) AP Vojvodine.

Taj ustav treba da bude izraz ukupnih demokratskih težnji svih gra?ana AP Vojvodine, njenih lokalnih samouprava i etni?kih zajednica. Ukoliko se to ostvari, slede?i korak nužno podrazumeva i trasformaciju sada tvrdo centralizovane države Republike Srbije u federalnu državu. Federalizacija Republike Srbije bila bi jedini stvarni korak ka temeljnoj decentralizaciji i demokratizaciji kompleksne države. Uspeh referenduma u AP Vojvodini i izjašnjavanje njenih gra?ana da ostvare pravo na autonomiju, na ustavom utemeljenu autonomnu pokrajinu, potvr?uje Republici Srbiji pravo na državnost i federalnu transformaciju.

Neuspeh referenduma u AP Vojvodini nastavio bi kurs aktuelne politi?ke scene u Republici Srbiji i za jedno vreme opredelio politi?ku konzervaciju slabih pokrajinskih institucija i ukupnog demokratskog zastoja, a mogu?e i ukinuo važe?i Statut AP Vojvodine i suspendovao, ili obesmislio Zakon o nadležnostima.

Suspenzija (medijska, politi?ka ili nasilna) referendumskog prava AP Vojvodini ili suspenzija rezultata pozitivnog referenduma za ustavno definisanje federalne pozicije AP Vojvodine, vodi zajedni?ku državu ka daljoj dezintegraciji, jednako kao i svih državnih zajednica u kojima se Republika Srbija nalazila od 1988, tj. Ustava Republike Srbije iz 1990. (SFRJ, SR Jugoslavija, Državna zajednica Srbije i Crne Gore i provizorijum Republike Srbije nakon secesije Kosova).

I uspeh i neuspeh referenduma u AP Vojvodini pomogao bi državi Republici Srbiji u poimanju evropskih integracija, demokratskih sloboda, razjašnjavanju i prihvatanju osnovnih intencija gra?ana (decentralizacija-federalizacija), spoznaji i uvažavanju politi?kog subjektiviteta AP Vojvodine i njenih specifi?nosti.

Uslovi za održavanje referenduma u AP Vojvodini podrazumevaju osnovne pretpostavke demokratskog izjašnjavanja: obaveštavanje gra?ana kroz medije i informativni prostor, omogu?avanje javnih skupova, upoznavanje doma?e i inostrane javnosti o potrebi i nameri referenduma, razgovori sa predstavnicima vlasti u AP Vojvodini i Republici Srbiji, isticanje mesta i organizacija prikupljanja potpisa incijative za sprovo?enje referenduma, finansijsku pomo? u vezi promocije inicijative i samog referenduma.

Suprotstavljanje države referendumu u AP Vojvodini je izvesno. Haranga, medijski i policijski lin? moraju biti prezentirani i doma?oj i inostranoj javnosti i ozna?eni kao suspenzija demokratije u državi.

Vreme održavanja referenduma u AP Vojvodini uslovljeno je slede?im faktorima:

– Potrebnim vremenom za formiranje i potpisivanje pisma gra?anske inicijative za održavanje referenduma (nestrana?ke li?nosti, zvani?nici, akademici, novinari, sportisti, pripadnici razli?itih nacija, lokalnih samouprava, književnici…) i formiranje Glavnog odbora za referendum u Vojvodini;

– Potrebnim vremenom za rad Glavnog odbora i njegovih pododbora: za formulisanje referendumskog pitanja, za medijsku promociju, za organizaciju javnih skupova, za finansijsku podršku, za internet prezentaciju, za formiranje lobi grupa, za prikupljanje potpisa inicijative;

– Potrebnim vremenom za prikupljanje i overu potpisa u ?itavnoj AP Vojvodini i njenih pedesetak opština (najmanje 30.000 potpisa);

– Potrebnim vremenom za prikupljanje finansijskih sredstava;

– Potrebnim vremenom za posetu evropskim institucijama, okolnim i drugim stranim državama;

Mogu?i datum – 25. novembar 2018.

Ovaj datum, ta?no 100 godina nakon „prisajedinjenja“ Vojvodine Srbiji i Kraljevini SHS, ima višestruko simboli?ko zna?enje: za stotinu godinu boravka u svojoj državi, srpski narod ima elemente da rezimira biološke, ekonomske, demokratske, me?unarodne, institucionalne i opšte društvene rezultate svoje odluke iz 1918. Osim srpskog (koji danas ?ini oko 70% stanovništva) u AP Vojvodini živi i više naroda koji doživljavaju AP Vojvodinu kao svoju, jer su tu odvajkada: Ma?ari, Hrvati, Bunjevci, Slovaci, Rusini, Rumuni, Crnogorci, Romi, Jevreji, Makedonci, Albanci i drugi gra?ani razli?itih veroispovesti. I oni imaju puno demokratsko pravo da se izjasne o budu?nosti AP Vojvodine i to ne samo kao pojedinci – gra?ani, nego i kao organizovane i tradicionalne nacionalne i verske zajednice.

Time se, posle jednog veka, uspostavlja demokratski balans sa dve skupštine iz 1918, koje su onda bile pod jakim uplivom nacionalno opredeljenih radikala i u ?ijem sazivu nije bilo neslovenskih naroda, što je tada bilo skoro dve tre?ine gra?ana. Iako se istorija ne može popravljati, ipak se za budu?nost može u?initi valjano demokratsko utemeljenje zajedni?kog  života svih gra?ana AP Vojvodine – referendumom.

Multikulturalnost i verska tolerancija je bila i ostala glavna karakteristika AP Vojvodine. Pomeranje datuma referenduma unapred može biti uslovljeno brzinom prikupljanja potpisa ili eventualnim neželjenim vaninstitucionalnim politi?kim dešavanjima.

Referendum i evroatlantske integracije

Budu?i da Republika Srbija tek stoji pred kandidaturom, bez odre?enog datuma zapo?injanja pregovora, sa još daljim i tako?e neizvesnim pristupanjem, može se slobodno o?ekivati, uz pretpostavku da Evropska unija opstane i nastavi sa politikom širenja, da se do 2018. AP Vojvodina u okviru Republike Srbije ne?e na?i u Evropskoj uniji.

Demokratski referendum o državno-pravnoj poziciji AP Vojvodine, pre svega u sadašnjoj državi, ali i bilo kakvoj široj integraciji, uklju?uju?i i evropsku, može samo doprineti tom procesu na najširim demokratskim osnovama. Zbog toga stavljanje referenduma u AP Vojvodini u drugi plan u odnosu na evroatlantske integracije, predstavlja tako?e antidemokratski ?in.

Referendum u AP Vojvodini i Ustavotvorna skupština Srbije

Ako se za ustavotvornu skupštinu Srbije raspišu izbori prema sadašnjem izbornom zakonu gde je cela država (Republika Srbija) jedna izborna jedinica, teško je pretpostaviti konsenzualno odlu?ivanje. Mnogo je izglednije – preglasavanje, nova majorizacija. Izbori za ustavotvornu skupštinu morali bi se raspisati uz novi zakon o ustavotvornoj skupštini, koji bi uredio ne samo izbore, nego i mandat i rad ustavotvorne skupštine Srbije.

Današnja politi?ka klima, aktuelne politi?ke stranke i vladaju?a politi?ka elita ne?e dozvoliti da AP Vojvodina bude jedna izborna jedinica, kada to nisu omogu?ili ni posle 12 godina od sloma ratnog režima. Ako bi se ipak dogodilo da AP Vojvodina bude jedna izborna jedinica za izbore  za ustavotvornu skupštinu Srbije, postavlja se pitanje kako bi se, osim izabranih poslanika, izjasnila ve?ina gra?ana Vojvodine o klju?nim državno-pravnim pitanjima. To bi opet, jedino mogao biti referendum raspisan za celu Srbiju. Na taj na?in bi politi?ki subjektivitet i volja AP Vojvodine opet bili dovedeni u pitanje.

Zbog toga bi prethodno referendumsko odlu?ivanje u AP Vojvodini ograni?ilo mandat izabranih poslanika iz AP Vojvodine, u smislu da ne mogu u svom u?eš?u u radu takve skupštine glasati van osnovnog okvira – rezultata referenduma.

Samo u jednom slu?aju bi moglo do?i do privremenog odlaganja referenduma, ali ne i njegovog neodržavanja u AP Vojvodini: ukoliko bi došlo do raspisivanja izbora za ustavotvornu skupštinu Vojvodine. Ustavotvorna skupština Vojvodine, ako bi se formirala posebnom odlukom Pokrajinskog parlamenta (koji za to prema sadašnjem Statutu nema mogu?nost), sadržavala bi pre svega na?in rada i mandat, jer je izborni pokrajinski sistem najbalansiraniji za ravnopravnu zastupljenost stranaka i pojedinaca. Takva ustavotvorna skupština mogla bi da donese Ustav AP Vojvodine, ali koji bi opet trebalo potvrditi na referendumu u AP Vojvodini.

***

Referendum o državno-pravnom statusu i demokratskom položaju Autonomne Pokrajine Vojvodine jeste izraz istorijskog i nepotrošivog prava njenih gra?ana da odlu?uju o svojoj budu?nosti i to onih gra?ana koji su u novijem vremenu bili žrtve i taoci totalitarnih, sukobnih i tranzicionih nepravednih društava i državnih provizorijuma u ?ijem nastajanju i nestajanju nisu u?estvovali.

Referendum u AP Vojvodini jeste doprinos demokratiji u Republici Srbiji i razrešavanju degradiranog ustavnog položaja pokrajine. On je istovremeno i potreba za transformacijom Srbije u temeljno decentralizovanu, najbolje – federalnu državu.

Referendum u AP Vojvodini mogu?e je sprovesti u demokratskim uslovima, a vreme koje je potrebno za njegovu pripremu pokaza?e stepen demokratskih sloboda, ne samo u Srbiji nego i u me?unarodnoj zajednici. Izbor godine i datuma referenduma doprinosi istorijskom balansu na klatnu demokratije u samoj Pokrajini, posebno sa aspekta u?estvovanja svih etni?kih zajednica koje žive na ovom prostoru.

Referendum u AP Vojvodini ne protivre?i mogu?im ustavotvornim procesima u AP Vojvodini i Republici Srbiji, nego naprotiv, doprinosi njihovom pojednostavljenju.

Govor na skupu u Novom Sadu, posve?enom novim ustavnim inicijativama, 20.02.2013.

(Pescanik)

 

Podelite ovu stranicu!