Lakić Đorović: Komandna odgovornost

09 Feb 2013

Priče pojedinih pravnika da komandna odgovornost kod nas postoji tek od 2005. godine naprosto nisu istinite, već ima za cilj da krivci za zločine izbegnu kazne

1. Suštinski, komandna odgovornost, se bazira na osobenoj (sui generis) li?noj krivi?noj odgovornosti efektivno nadre?enog (komandanta ili njemu upodobljenog) za kažnjivo propuštanje: 1) da spre?i izvršenje zlo?ina utvr?enih pravilima me?unarodnog ratnog prava ili 2) da se kazne zlo?ini podre?enih u jedinici odnosno grupi.

To što nadre?eni (komandant i njemu upodobljeni) nije ništa u?inio od onoga što je bio dužan da u?ini, ili je stvorio ili je doprineo stvaranju okolnosti u kojima je podre?eni bio u mogu?nosti da izvrši zlo?in (“nespre?avanje”), ili okolnosti u kojima je izvršilac zlo?ina ostao nekažnjen, odnosno kod nadležnih organa nije zahtevano pokretanje i raspravljanje odgovornosti zlo?inaca (“nekažnjavanje”).

Komandna odgovornost je li?na odgovornost nadre?enog (komandanta i njemu upodobljenog) zbog ne obavljanja onoga što je dužan da uradi po me?unarodnom pravu, to jest – što nije preduzeo neophodne i razumne mere da spre?i ili kazni zlo?ine svojih podre?enih. Dakle, nadre?eni se ne tereti za dela svojih podre?enih i/ili što je u njima u?estvovao, ve? za to što nije obavio svoju dužnost nadre?enog u ostvarivanju potrebne kontrole nad podre?enima.

2. Oni iz državnog i vojnog vrha Srbije, koji su osmislili, planirali, naredili izvršenja i u?inili masovne ratne zlo?ine na prostorima bivše Jugoslavije, kao i pravnici, prevashodno oni iz vojnog (predratnog, ratnog i današnjeg) pravosu?a, koji su skrivali zlo?ince, pomagali im, uništavali tragove zlo?ina, sudelovali u zastrašivanju o?evidaca zlo?ina, plaše?i se sopstvene krivi?ne odgovornosti, proizvoljno,neosnovano i sra?unato obmanjuju doma?u, ?ak i stru?nu javnost, – da u srbijanskom krivi?no-pravnom sistem navodno ne postoji komandna odgovornost, te da se o njoj “eventualno može govoriti tek od 2005. godine”, kako je to na jednoj nedavno održanoj raspravi, u dva navrata (?eškaju?i bradicu) tvrdio jedan od zamenika tužioca za ratne zlo?ine.

3. Ovo su neistine pravnika (sudija, tužilaca i onih od njih koji sada rade kao advokati) sra?unate na izbegavanje i umanjenje sopstvene odgovornosti za neprocesuiranje desetina generala, pukovnika i drugih iz Vojske Sebije, Mnistarstva unutrašnjih poslova (MUP) Republike Srbije, civilnih i vojnih tajnih službi Savezne Republike Jugoslavije (SRJ) i Republike Srbije i parapolicijskih/vojnih grupa u njihovom sastavu i pod njihovom kontrolom, koji su, krše?i pravila me?unarodnog prava, po?inili brojne i masovne zlo?ine, a zbog toga, ne samo što nisu kažnjeni, nego ih slave kao heroje i nagra?eni su višim ?inovima, pozicijama, nagradama, odlikovanjima i svim drugim priznanjima.

4. Sudije i tužioci (iz tajnih vojnih odeljenja i nadležnih za procesuiranje zlo?inaca) svakao poznaju važe?e propise. Njima,a i svim oficirima JNA/VJ/VS, osobito pripadnicima tajnih službi, dobro su poznati Naredba o primeni pravila me?unarodnog ratnog prava, koju je donelo Predsedništvo SFRJ, a objavljena je u “Službenom vojnom listu”, broj 7/1988 od 28. aprila 1988. godine i Uputstvo o primeni pravila me?unarodnog ratnog prava u oružanim snagama SFRJ – SRJ, koje je propisao savezni sekretar za narodnu odbranu, a objavljeno je u “Službenom vojnom listu”, broj 10/1988 od 10. juna 1988. godine.

haski-tribunalOvim propisima iz 1988. godine, komandna odgovornost u SFRJ/SRJ/SCG/Srbiji,ne samo da je propisana, nego je, smatraju poznavaoci pravila ratnog prava, odre?ena ?ak i šire od Statuta MKSJ odnosno ?lana 28.Statuta Me?unarodnog krivi?nog suda (MKS).Nedvojbeno, do takvog zaklju?ka do?i ?e svako ko izvrši uporednu analizu sadržaja i domašaja “doma?e” Naredbe i Uputstva sa odredbama Statuta MKSJ odnosno MKS.

Ta?kom 3. Naredbe o primeni pravila me?unarodnog ratnog prava, odre?eno je, citiramo:” za primenu pravila me?unarodnog ratnog prava odgovorni su komandanti jedinica i svaki pripadnik oružanih snaga pojedina?no (stav 1.).Protiv lica koja krše pravila me?unarodnog ratnog prava nadležni starešina je dužan da pokrene postupak za izricanje zakonom propisanih sankcija” (stav 2). Ta?kom 4. stav 1. Naredbe propisano je:”Radi upoznavanja sa pravilima me?unarodnog ratnog prava, u oružanim snagama redovno organizovati obuku, kojoj podležu svi pripadnici oružanih snaga”, a stavom 2. –“U planiranju vežbi, manevara i drugih aktivnosti oružanih snaga radi pripreme za borbena dejstva, uvežbavati radnje I postupke u vezi sa primenom pravila me?unarodnog ratnog prava”.

Ta?kom 20 Uputstva o primeni pravila me?unarodnog ratnog prava u oružanim snagama SFRJ – SRJ, utvr?ena je li?na odgovornost zbog povreda pravila ratnog prava. “Li?no je odgovoran za povredu pravila ratnog prava svaki pojedinac vojno ili civilno lice – koje izvrši tu povredu ili naredi da se ona izvrši.Nepoznavanje odredbi pravila ratnog prava ne isklju?uje odgovornost onih koji su te odredbe povredili” (stav1). “Lica koja izvrše ratni zlo?in ili drugu tešku povredu pravila ratnog prava krivi?no ?e odgovarati pred svojim nacionalnim sudovima ili, ako padnu u ruke neprijatelja, pred njegovim sudovima” (stav 2). “Izvršioci tih krivi?nih dela mogu odgovarati i pred me?unarodnim sudom, ako je takav sud obrazovan” (stav 3.). “Kao izvršilac odgovara?e iI ono lice koje organizuje, podstrekne ili pomogne izvršenje povrede ratnog prava ili sau?estvuje u tom izvršenju” (stav 4. ta?ke 20. Uputstva).

Odgovornost za postupke pot?injenih –“tzv. komandna odgovornost”, odre?ena je i propisana odredbama ta?ke 21. Uputstva o primeni pravila me?unarodnog ratnog prava u oružanim snagama SFRJ – SRJ “Službenom vojnom listu”, broj 10/1988 od 10. juna 1988. godine. Stavom 1. ove ta?ke, propisano je: “Vojni starešina, li?no je odgovoran za povrede pravila ratnog prava, ako je znao ili je mogao da zna da njemu pot?injene ili druge jedinice ili pojedinci pripremaju izvršenje takvih povreda, pa u vreme kada je još bilo mogu?no spre?iti njihovo izvršenje ne preduzmu mere da se te povrede spre?e. Li?no je odgovoran i onaj vojni starešina koji zna da su povrede pravila ratnog prava izvršene, a protiv prekršioca ne pokrene disciplinski ili krivi?ni postupak ili, akonije nadležan za pokretanje postupka, prekršioca ne prijavi nadležnom vojnom starešini.”

Prema odredbi stava 2. iste (21.) ta?ke Uputstva – “Vojni starešina, odgovara kao sau?esnik ili podstreka?ako je nepreduzimanjem mera protiv pot?injenih koji krše pravila ratnog prava doprineo da njemu pot?injene jedinice i pojedinci takva dela ponovljeno vrše.”

Svakom od opisanih radnji, odnosno propuštanja izvršenja dužne radnje, ratni zlo?inci su izvršili teške povrede zajedni?kog ?lana 3(1) (a) i 3(1) (c) Ženevskih konvencija u smislu ?lanom 147. vezi sa ?lanom 146. IV Ženevske konvencije, ali su grubo povredili i mnoge druge odredbe IV Ženevske konvencije i/ili Protokola II.

Nije sporno, ne može se javno ni sporiti, da su neki komandanti srbijanskih oružanih snaga kršili Ženevske konvencije i Protokole uz njih (koji su deo pravnog sistema Srbije, kao sledbenice SFRJ koja ih je ratifikovala 1950.) i time po?inili krivi?na dela protiv ?ove?nosti i me?unarodnog prava, iz Glave šesnaeste onda važe?eg KZ SFRJ/SRJ, kao i da su to gotovo priznali, kao svedoci odbrane osu?enih iz državnog i vojno-policijskog vrha Srbije.

Nažalost, nije sporno ni da se sistemski uništavaju dokazi i brutalno zastrašuju svedoci – insajderi, ?ak i zašti?eni svedoci, kao jedini preostali svedoci brojnih zlo?ina.

Ratko Mladic

5. Odgovornost za ratne zlo?ine ne zastareva.Guenal Mettraux, u delu Pravo komandne odgovornosti, izme?u ostalog, na

glašava: „Doma?e pravo odre?uje kako se generalna obaveza države da osigura poštovanje humanitarnog prava, a naro?ito njena obaveza da spre?i i kazni zlo?ine deli, odnosno raspore?uje na razli?ite organe. Ta odgovornost se ne stavlja samo
6. Svi koji su skrivali zlo?ince, pomagali im, uništavali tragove zlo?ina i zastrašivali svedoke, stvorili su klimu neodgovornosti za po?injene zlo?ine i javno eksponiranje zlo?inaca kao navodnih heroja.Najodgovorniji za to su tužioci i sudije, koji još uvek nemaju snage da zakonito postupaju i nezavisno odlu?uju, a plaše se i dugovremenog „?utanja“, a neki ?ak i sudelovanja u izvršenju zlo?ina odnosno uništavanju tragova zlo?ina.na vojne zapovednike (ili civilne lidere), ve? se ?esto deli izme?u njih i drugih specijalizovanih organa (npr. vojnih ili civilnih tužilaca, istražnih sudija, vojne policije, vojne sigurnosti)“, navode?i (na strani 60.), kao primer presudu žalbenog ve?a MKSJ u predmetu Halilovi?, u kojoj je jasno iskazano koji je organ bio odgovoran za vo?enje, odnosno ne sprovo?enje istrage protiv izvršilaca ratnih zlo?ina.

?orovi? Golubov Laki?, potpukovnik JNA u penziji

 

Podelite ovu stranicu!