ČOKA: Opština “na birou”

20 Dec 2013

Propala privreda i sve duži spiskovi socijalno ugroženog stanovništva čine sumornu sliku opštine koja se gasi i tone u sopstvenim problemima

Uspešna i razvijena opština koja nema problem sa velikom nezaposlenošću i siromaštvom sušta je suprotnost opštini Čoka koja živi u sećanjima na razvijenu industriju stare Jugoslavije. Propala privreda i sve duži spiskovi socijalno ugroženog stanovništva koje, iako radno sposobno, živi od materijalne pomoći i subvencija za nezaposlene, čine sumornu sliku opštine koja se gasi i tone u sopstvenim problemima. Prema ekonomskim kretanjima, stopi nezaposlenosti, ali i demografskim kretanjima, zamrla privreda svrstala je Čoku u najnerazvijenije opštine u Vojvodini, što je potvrđeno i uredbom Vlade Srbije o utvrđivanju jedinstvene liste razvijenosti regiona i lokalnih samouprava.

Ferenc Balaz

Gradonačelnik Ferenc Balaž iz SVM-a

Vladajuća koalicija u Čoki ostala je nepromenjena od prošlogodišnjih izbora do sada i okosnicu vlasti čine Savez vojvođanskih Mađara i Demokratska stranka sa ukupno 16 od 25 odbornika u lokalnoj skupštini. Kako u toj koaliciji SVM ima veći broj odbornika u odnosu na DS, na mestu predsednika opštine je Ferenc Balaž iz redova SVM, dok je mesto predsednika Skupštine opštine pripalo DS-u i obavlja ga Mirjana Marjanov. Što se obrazovanja tiče, predsednik opštine i njegov zamenik imaju završen fakultet, dok predsednica skupštine, ali i sva četiri člana opštinskog veća imaju samo diplomu srednje škole. Njihove kratke biografije dostupne su na sajtu opštine.

Opoziciju u Čoki predvodi Srpska napredna stranka sa čijim predstavnicima smo stupili u kontakt, međutim, i pored načelne saglasnosti za razgovor o radu lokalne samouprave nisu imali dovoljno vremena za nas.

Broj stanovnika u Čoki opada iz godine u godinu, međutim, kada je reč o radnim mestima u lokalnoj administraciji, ova opština koristi zakonski maksimum o broju državnih činovnika, što znači da imaju ukupno 47 zaposlenih, odnosno u proseku po 4 zaposlena na hiljadu stanovnika. Za plate zaposlenih izdvaja se oko 15 odsto opštinskog budžeta, što je za pet odsto iznad evropskog proseka.

Siromašni građani, skroman budžet

Budžetski rashodi nisu transparentni, bar kada je reč o poslednjem kvartalu ove godine, ali se u izveštaju nakon trećeg kvartala može uočiti tendencija progresivnih rashoda. Odluka o izvršenju budžeta objavljena je u Službenom glasniku, ali zaključno sa 30. septembrom. Završni izveštaj o realizaciji budžeta nije dostupan javnosti. Prema informacijama do kojih smo došli, na vreme nije završen ni nacrt budžeta za sledeću godinu, za čije usvajanje je na nivou države predviđen rok do 15. decembra.

U analizi prva tri kvartala realizacije budžeta, može se uočiti da su plate i naknade zaposlenima glavne stavke u budžetu, i da rashodi prate plan realizacije budžeta u svim stavkama osim donacija Savetu nacionalnih manjina koje su u potpunosti realizovane do kraja septembra. Mora se napomenuti i to da iako su sredstva potrošena, među odgovorima u upitniku koji je prosleđen lokalnoj samoupravi jasno piše da opština ima ovaj savet, ali da se on od početka godine nije sastajao, niti postoji pisani trag o njegovom radu u vidu preporuke ili mišljenja o međunacionalnim odnosima u opštini.

Novac iz opštinske kase namenjen nevladinom sektoru i verskim zajednicama troši se na dve grupe projekata u ukupnom iznosu od oko četiri miliona dinara. Međutim, uočljiv je nesrazmeran odnos u broju projekata i sredstava koje se za njih izdvajaju – ukupno 39 projekata civilnog sektora deli oko 1,7 miliona dinara (u proseku je svaki projekat dobio po 45 hiljada dinara), dok je za samo deset projekata verskih zajednica planiran iznos od 2,1 milion dinara, odnosno četvorostruko veći iznos po projektu u poređenju sa civilnim sektrorom. Analizirajući budžetske izdatke za crkve i verske zajednice, može se primetiti da je opštinska uprava poklonila veliku pažnju izradi fasada, krečenju i farbanju svih verskih objekata, kako u samom gradu, tako i u okolnim mesnim zajednicama.

Bez novih radnih mesta 

coka

Čokanski kotlić 2013.

Opština koja zvanično beleži izuzetno visoku stopu nezaposlenosti – približno 46 odsto, u proteklih godinu dana nije uspela da pokrene proces zapošljavanja građana koji su na ivici egzistencije. Veliko siromaštvo dobro ilustruje činjenica da kada je Direkcija za izgradnju opštine otvorila polemiku o sudbini jednog posečenog hrasta, čije je deblo prečnika skoro dva metra i težina od oko četiri tone. Umesto da se od tog drveta izrade skulpture, klupe ili neki rekviziti za park, meštani Čoke tražili da se drvo podeli među siromašnima kao ogrev.

Prema podacima koje smo dobili od Opštine u proteklih godinu dana direktnih investicija nije bilo, a poslednji veliki sistem koji je do nedavno funkcionisao u ovoj opštini, AD “Menta” iz Padeja čeka novog vlasnika.

– Nemamo novog investitora. Bolje dane stanovnici imaju samo za vreme sezonskih poslova. Ove godine uspeli smo da angažujemo tridesetak radnika putem konkursa za javne radove. Bilo nam je bolje i kada je Naftna industrija Srbije istraživala naše područje tražeći nove izvore za njihovu proizvodnju. Tada je bilo angažovano približno 80 radnika. Nažalost, ne uspevamo privući nove investicije. Ostalo nam je da podržimo postojeće proizvodnje i poljoprviredu – kaže prvi čovek opštine, Ferenc Balaž.

Nekadašnja Industrija mesa “Čoka”, koja je mnogima ostala u sećanju po pašteti u tubi, danas ima katanac na kapiji. Iako je postojala inicijativa da se nakon privatizacije pokrene proizvodnja, ti pokušaji su redom propali. Najznačajniji industrijski objekat u opštini bila je upravo Industrija mesa „Čoka“, koja je u nekoliko navrata rekonstruisana s ciljem da se prošire kapaciteti i da se opremi svim potrebnim uređajima koji omogućavaju savremenu proizvodnju. Fabrika se snabdevala sirovinom iz Čoke, ali i okolnih opština. U Čoki je postojao i Agroindustrijski kombinat „Čoka“, koji je 1990. godine pretvoren u dva poljoprivredna preduzeća – Poljoprivredni kombinat „Čoka“ i društveno preduzeće Poljoprivredno gazdinstvo „Rit“. Kombinat se bavio ratarstvom, a „Rit“ ratarstvom i stočarstvom. Ideja je bila da kombinat snabdeva „Rit“ potrebnim sirovinama za uzgoj stoke, a potom da „Rit“ uzgaja stoku i prodaje je Industriji mesa. Na taj način ciklus proizvodnje mesa počinjao je i završavao u istoj opštini. Međutim, nakon decenijskog propadanja u Industriji mesa proglašen je stečaj krajem 2001. godine. U istoj godini proglašen je i stečaj Kombinata, a nakon nekoliko godina i „Rit“ je privatizovan. Dok su radila, ova preduzeća zapošljavala su veliki broj stanovnika Čoke, naglašava novinarka Dunja Grbin.

Jedine investicije koje su realizovane u proteklih godinu dana su ostvarene pomoću lokalnog budžeta i Pokrajine. Međutim, oni, sudeći po navodima predsednika Balaža, neće bitno promeniti životni standard na bolje. – Uspeli smo da obnovimo deo Osnovne škole „Jovan Popović“, kao i Omladinski dom. Opštinska zgrada je takođe dobila popravljeni krov i novu izolaciju. Želim da napomenem, da je rekonstruisan vodovod u naselju Čoka. Postavili smo video nadzor na bitnim saobraćajnim punktovima, a pomoću Pokrajinskog fonda za kapitalna ulaganja planiramo proširenje mreže video nadzora i na osnovne škole – rekao je predsednik Opštine.

Ekologija – malo para, mnogo kesa

Opština je da bi rešila problem odlaganja smeća, pristupila je regionalnom poduhvatu za rešavanje ovog pitanja. Reč je Regionalnoj deponiji čije funkcionisanje finansiraju opštine koje su se udružile oko ovog projekta. Iz budžeta u 2013. godini izdvojeno je 0,1% sredstava za zaštitu životne sredine. Veliki problem u ovoj opštini predstavljaju ilegalna smetlišta. Odlaganje smeća je problem sa kojim se Čoka već deceniju bori. U blizini Čoke, nalazi se deponija bez nadzora, oštećene ograde, a kako piše lokalni list “Čokanska hornika” jedan od najvećih problema je što “Pejzaž kvare plastične kese koje vetar svuda nosi. Da bi se to sprečilo, posađen je red žbunja. Trajno rešenje ovog pitanja će se postići tek izgradnjom subotičkog Regionalnog pogona za reciklažu, što se očekuje tek za 3-4 godine”.

Na naše pitanje zašto je u opštini bilo neophodno uvođenje video nadzora, gradonačenik je rekao da im je cilj bio da nadgledaju saobraćaj na glavim punktovima u gradu. Kao bitne investicije Balaž je naveo i kupovinu kamiona za odnošenje smeća i nova kola hitne pomoći.

Bez obzira na tešku situaciju ova opština nema dugove, tvrde zaposleni iz lokalne samouprave. Za otvaranje novih radnih mesta međutim, nema dovoljno sredstava, tako da zainteresovani investitori ne mogu da računaju na novčanu pomoć prilikom zapošljavanja radnika. O planovima opštine, malo smo saznali.

Kao jedan od podstreka privredi čelnici opštine navode povremeno otvaranje graničnog prelaza između Vrbice sa srpske i Valkanja sa rumunske strane. Ovaj prelaz je godišnje otvoren svega nekoliko dana. Kako tvrdi lokalni list “Čokanska hronika” za deset dana granicu je prešlo 1150 građana i 427 vozila. Inače, prelaz je ranije nesmetano funkcionisao do ulaska Rumunije u Evropsku uniju, kada je zvanično prestao sa radom. Kako tvrde iz opštine, intenzivno se radi na tome da se prelaz bude stalno otvoren i da preraste u međunarodni.

Poljoprivreda – prepuštena sama sebi 

coka crkva

Novca ima za crkve

Opština Čoka raspolaže sa oko 4,6 hiljada hektara obradivih površina koje se izdaju u zakup te je, posmatrano iz tog ugla, poljoprivreda dominantna grana privrede. Cena zakupa kreće od 10 do 35 hiljada dinara po hektaru na period od godinu dana.

U opštini funkcioniše i Poljočuvarska služba koja se uglavnom finansira iz budžeta. Agrarni budžet za tekuću godinu iznosio je 150 miliona dinara od čega je realizovano do kraja septembra samo deset miliona dinara. Iako je gradonačelnik prošle godine obećao formiranje lokalnog Fonda za razvoj poljoprivrede, on još uvek nije osnovan. – Primarna delatnost ljudi u Opštini Čoka je poljoprivreda, ali s obzirom na to da je kvalitet zemlje u ovom delu loš, mehanizacija je stara, cena poljoprivredne robe varira u zavisnosti od tržišta i parcele su usitnjene, pa poljoprivrednicima nije lako ovde da napreduju, osim nekolicini poljoprivrednika koji imaju veći broj parcela i mogu da ostvarenu zaradu reinvestiraju u svoja gazdinstva. Poljoprivrednici se udružuju i osnivaju Udruženja i na taj način pokušavaju da reše neke od problema. Opština podržava rad udruženja poljoprivrednika, obezbeđuje im sredstva iz budžeta, kao i svakom drugom udruženju, a s obzirom na finansijsku situaciju sredstva nisu velika. U poslednjih nekoliko godina opština je uložila novac u saniranje atarskih puteva i izgradnju kanala za kišnicu, objašnjava Dunja Grbin.

Transparentnost – selektivno, po ukusu vlasti

Iako postoji jasna obaveza svih državnih organa, pa tako i lokalnih samouprava da svoj rad učine što tranparentnijim, pojedinim opštinima to teško ide. Opština Čoka objavljuje neke informacije i izveštaje o radu uprave, ali suštinska transparentnost, koja podrazumeva ažuriranost na polju informisanja izostaje.

Opština je objavila i Informator o svom radu, ali u odeljku o dostupnosti informacija od javnog značaja navodi da može da uskrati pristup traženim podacima ako ona oceni da to ipak nije u interesu zajednice. Na pitanje koji su najčešće traženi podaci na osnovu Zakona o slobodnom pristupu informacijama od javnog značaja, predstavnici opštine kažu da su to uglavnom pitanja u vezi sa radom lokalnih organa vlasti.

Mediji – lokalni bilten, privatni radio

Za lokalno informisanje izdvaja se 0,4 odsto budžeta opštine. Mediji u Čoki su u protekloj godini dobili 2,8 miliona dinara, na osnovu ranije raspisanog konkursa. Lokalni bilten „Čokanska hronika“ osnovan je od strane lokalne samopurave sa ciljem „da informiše građane o dešavanjima u opštini.“ Osim ovog medija, stanovnicima Čoke dostupni su i programi privatnih medija (radio “Maks Čoka” i regionalna televizija “Panon”). Radio “Maks Čoka” svoj program bazira na muzici, a kako tvrde na sajtu tog medija, cilj im je da na tačan i objektivan način informišu građane. Program se realizuje na srpskom i mađarskom jeziku. Iako smo pokušali da dođemo do informacija kako se distribuiraju sredstva medijima u tome nismo uspeli.

Lokalna samouprava objavljuje finansijske izveštaje na svom sajtu, koji su dostupni građanima. Što se tiče transparentnosti, oni to suštinski i jesu kada se radi o nekom projektu koji je realizovan po planu, naglašava novinarka Grbin i dodaje: “Istražujući projekat (neuspele) izgradnje trim staze, naišla sam na poteškoće. Zvaničan odgovor koji sam dobila bio je da nisu uspeli da pronađu sporni izveštaj. Osim tog dokumenta, preostale podatke iz predmeta su mi stavili na raspolaganje. Sve druge usluge su dostupne. Za tražene informacije i dokumente Opština izlazi građanima u susret, navodi novinarka Grbin.

Norbert Šinković i Ivana Buš Jović 

(Tekst je nastao u okviru projekta “Mediji i lokalne samouprave”, koji realizuje Nezavisno društvo novinara Vojvodine uz podršku Rockefeller Brothers fondacije)

Podelite ovu stranicu!