ČABA PRESBURGER: Tonući čamac na Panon(skom) moru

12 Oct 2015

Slučaj Radio Subotice

Šta biste vi uradili da ste partija i da zakoni omogućuju da na ovaj ili onaj način osnivate medije, objedinjujete ih ili puštate niz vodu? Šta biste vi uradili da ste partija i da raspolažete jednim radiom, a da sada budete pred takvim izborom da ćete ili izdržavati još jedan, čiji kadrovi vam se nisu zakleli, ili ćete radije proširivati i jačati svoj radio?

A da, vi biste se odmah odrekli osnivačkih prava, jer mislite da jedna partija ne bi smela neposredno da utiče na uređivačku politiku i da na duge staze, ni inače, ne bi to služilo vašim interesima kada biste vi bili samo tetošeni?

Izvinite, zaboravio sam da kažem da ste vi jedna balkanska partija, i da predstavu nemate šta će biti za dvadeset, trideset ili čak pet godina, a zapravo vas mnogo i ne zanima, a  dobro znate da je među vašim biračima sve manje visokoobrazovanih i/ili osoba koje samostalno razmišljaju, dakle, u stvari ne treba da se pribojavate narodnog besa, okretanja od partije, eventualno ima da strahujete od korifeja partija koje su još moćnije nego vi, a koje vas zasad glade po glavi, a i inače ste od njih ćapili sve što se odnosi na prirodu vladavine.

Zapravo, ne razumem ovo naglo zgražavanje i kuknjavu oko pitanja Radija Subotice.

Pa ipak, na šta smo računali? Da će Savez vojvođanskih Mađara dobrovoljno i pevajući graditi i doterivati konkurenciju RTV Panona?

Da ga slučajno zanima relevantna smernica – inače katastrofalno loše – medijske strategije nacionalnog saveta, prema kojoj treba izgraditi radijsku mrežu vojvođanskih Mađara u kojoj bi mesta imao i Radio Subotica? Da ga zanima skoro poluvekovna prošlost radija, njegovo bogatstvo u višejezičnosti, egzistencija tamošnjih zaposlenih i njihovo profesionalno iskustvo?

Sudbina Radija Subotice zapečaćena je još 2007, kada je bio prinuđen da preda regionalnu frekvenciju na 91,5 MHz Radiju Panon koji nije emitovao nijedan minut programa. Onom Panonu kojeg je vodila supruga (tada već) počasnog predsednika SVM Jožefa Kase i među čijim su osnivačima bile i istaknute figure za sudbinu Radija Subotice zabrinutog Mađarskog pokreta. Veliko je bilo saglasje u to vreme u SVM-ovskim krugovima, prema kojem je mnogo važnije da opstane 24-časovno regionalno emitovanje na mađarskom jeziku, nego to da li taj regionalni program priprema Radio Subotica ili Radio Panon. U tom je duhu tada argumentovao i tadašnji predsednik MNS Laslo Joža, koji je čak bio i na poziciji predsednika Upravnog odbora Radija Subotice, odnosno, valjda bi se s pravom od njega moglo očekivati da brani stvar sopstvenog radija, a ne da proslavlja rođenje partijskog radija.

Značaj ostvarivanja uređivačke politike lišene uticaja partijske politike i na osnovu javnog interesa, začudo, nijedan tadašnji funkcioner SVM-a nije pominjao, a to bi već očigledno važilo za beskrajno jeretičku misao da je neko kakvim čudom uređivačku politiku od javnog interesa označio prečim ciljem i od zadržavanja 24-časovnog mađarskog programa.

Dodajmo: 24-časovni mađarski program i inače je već i tada postojao – u okviru Radio Novog Sada /Vojvodine.

Može se dakle pisati peticija (i 2007. su sakupljani potpisi, ne bi li možda donosioci odluka promenili onu koja se odnosi na dodelu frekvencije – za šalu je bilo dobro) i može se preklinjati Nacionalni savet Mađara da osnuje fondaciju za spas mađarskog programa Radija Subotice (mađarska redakcija radija je pre osam godina spasitelja videla upravo u još svežem predsedniku SVM-a ) – samo što baš nije vredno na to uludo trošiti vreme i energiju. Rešena je stvar da će Radio Subotice pustiti da iskrvari i da će svaki kamen pomeriti ne bi li RTV Panon što pre mogla da bude praćena na celoj teritoriji Vojvodine, jer tobožnji interes Partije – jedne partije do srži bakanskog rukovođenja – to diktira.

Ono što još u ovoj situaciji ima smisla jeste – jačanje pozicija javnog servisa.

Panon je, zalud je ulepšavanje, jedan komercijalni partijski radio: povlačenje novca iz Mađarske, maksimalno služenje interesima SVM-a i zadržavanje prihoda od reklama biće za njega uvek važniji od emitovanja sadržaja od javnog interesa i kontrole vladajućih struktura.

Nije to greh, više je sramota – sramota zakonodavca koji je u propisu o nacionalnim savetima omogućio nacionalnim savetima da osnivaju medije na način da je „zaboravio“ da ugradi sistem kočnica i protivteža, de facto isporučujući tako osnovane ili preuzete medije samovolji svakovremene političke snage koja dominira u nacionalnom savetu. Prošle godine usvojen medijski zakon, doduše, doneo je izvesnu pozitivnu promenu na tom polju, ali – bojim se – te preterano opšte odredbe moći će lako da budu izigrane.

Ako bi se SVM, koji gospodari u MNS, slučajno predomislio (malo morgen) i ipak bio stvoren Subotički mađarski radio sa osnivačkom ulogom MNS-a, dobili bismo još jedan medij koji opslužuje SVM, ili se muči pod uticajem SVM-a. Za tim nema nikakve potrebe.

U Srbiji postoji samo jedan emiter koji na mađarskom jeziku emituje sadržaje javnog servisa: Radio-televizija Vojvodine. Ako već pokrećemo peticiju, ako kao civili pokrećemo inicijativu, pokušajmo radije da postignemo da Radio Novi Sad koji emituje 24-časovni mađarski program bude, odnosno da može da ostane deponent radijskog programa od javnog interesa i da se oko tog radija gradi mreža od lokalnih studija. Možda u tome još i ima realnosti. I u toj priči bi se možda i saradnici Radija Subotice koji je nestajanju bolje osećali nego u jednom tonućem čamcu na Panon(skom) moru koje sve plavi.

(Autor je urednik portala Autonomija na mađarskom jeziku)

Podelite ovu stranicu!