BORIS VARGA: Pažnja, desničari hapse!

30 May 2018

Navijači i ultradesničari u Srbiji imaju status pretorijanske garde

U Srbiji ultradesničari odavno marširaju sa obeležjima koji slave četnički pokret i haške osuđenike, nekažnjivo prave spiskove srbomrzaca, prete i pale albanske pekare

Miša Vacić, predsednik Srpske desnice koja je stvorena uz podršku članova vladajuće Srpske napredne stranke, prošle nedelje hvalio se medijima kako je izvršio „građansko hapšenje“. Vacić tvrdi da je na Novom Beogradu spasio jednu baku od huligana koji joj je strgao zlatan lančić s vrata i pokušao da joj otme i torbu.

Sve se dogodilo, kako on kaže, još i u blizini osnovne škole dok je šetao psa, a nasilnika je savladao i predao ga policiji uz napomenu da je kao rodoljub i desničar štitio svoju zajednicu.

Ceo slučaj zvuči veoma pozitivno, primerno, pa čak i herojski, da ta veoma javna akcija nije deo već viđenog i dobro prepoznatljivog političkog marketinga.

Putinova vizija Ukrajine

U usponu desničarskog populizma ovakve scene političkog pi-ara više puta su viđene u Ukrajini, gde predstavnici pojedinih omladinskih radikalnih pokreta takođe hapse, saslušavaju i privode „sumnjive protivnike države“ tvrdeći da su institucije države spore, neefektivne ili uopšte ne reaguju na antidržavne elemente koji svoj uticaj šire iz ratne zone separatističkih republika u Donbasu i iz Rusije.

Kompromitujuće je da iz jedne države koja želi da se integriše u EU i NATO i koja brani evropsku demokratiju od Putinovog autoritarizma gledamo scene marširanja centrom Kijeva Nacionalnih družinamladih nacionalista čije uniforme i ponašanje veoma podsećaju na totalitarne pokrete.

Nedopustivo je paljenje romskog naselja od strane članova ekstremne grupe C14 na periferiji ukrajinske prestonice pod izgovorom da vrše „rezonansno čišćenje“ terena, kao i nasilno privođenje i ispitivanje (postavljeno na youtube) stranih državljana koji su već u sudskom postupku zbog učešća u konfliktu na strani separatista.

Iako u ukrajinskom Ministarstvu unutrašnjih poslova tvrde da država u potpunosti kontroliše monopol fizičke prinude, organizacije za zaštitu ljudskih prava upozoravaju da takva praksa to isključivo pravo države ozbiljno ugrožava.

Dok mladi ukrajinski nacionalisti tvrde da samo „pomažu“ i sve rade „isključivo po zakonu“, političari – ćute. Sledeća godina u Ukrajini je izborna.

Pojave ovakve vrste ekstremizma sa elementima nasilja jesu pojedinačne marginalne pojave, ali je takva slika – ostvarenje zle Putinove vizije Ukrajine, koju od samog početka konflikta ruska propaganda prikazuje kao „kijevsku fašističku huntu“.

Pohod na glasove desničara

Izazov nacionalističkih i dobrovoljačkih udruženja u Ukrajini sličan je onom u Hrvatskoj početkom devedesetih. Jer nisu u proleće 2014. odmah nakon Revolucije dostojanstva u odbranu Donbasa išli onlajn aktivisti, već razni profili onih koji su bili spremni i odlučni da oružjem brane Ukrajinu od jedne od najvećih svetskih vojnih sila – Rusije.

U tom slučaju nacionalizam je bila dominantna pokretačka snaga otpora.

Tri decenije nakon Baršunste revolucije sve više se nameće teza da je nacionalizam bio glavna pritajena snaga i za rušenje komunizma u Jugoistočnoj Evropi, a ne želja za liberalnim vrednostima. Zato je savremeno nagomilavanje vojski duž granice država članica NATO-a i Rusije ne samo bezbednosni alarm, već i pogodan poligon za mobilizaciju elektorata sa obe strane.

Poljskim populistima iz „Pravo i pravda“ Kačinjskog rat u Ukrajini nije samo ozbiljna pretnja u susedstvu, već i prilika da se pozove na patriotizam. Od početka konflikta na istoku Ukrajine 2014. godine, u Poljskoj su osnovane razne dobrovoljačke civilne skupine koje su brojile oko 12 hiljada pripadnika.

Poljsko Ministarstvo nacionalne odbrane najavilo je plan stvaranja koordinacije jedinica teritorijalne odbrane u svakoj oblasti, u čijem skladu je planirano angažovanje 35 hiljada regruta civila, sa pohađanjem vojne obuke.

I zato ne čudi da se u novembru prošle godine na Dan nezavisnosti Poljske u Varšavi okupilo više desetina hiljada aktivista krajnje desnice, koji su uzvikivali rasističke parole „čista Poljska, bela Poljska“. Poklapanje državne ceremonije sa tim desničarskim maršem ostavljalo je utisak da se radi o duhu jedinstvene politike.

U Mađarskoj antiemigrantska i antisorosovska kampanja dostigla je svoj vrhunac histerije na poslednjim izborima u aprilu ove godine.

Prošle godine mađarski premijer Viktor Orban izdao je ukaz o uvođenju u školama vojno-patriotske obuke, gde su predviđeni časovi sportskog streljaštva i razni vidovi borilačkih veština.

Ministarstvu odbrane Mađarske još ranije je naloženo da razradi plan uvođenja „dobrovoljačkih jedinica“ u svim regijama, svojevrsnu nacionalnu gardu sastavljenu od 20 hiljada dobrovoljaca. Ova Orbanova mobilizacija i militarizacija civilnog stanovništva nije slučajna, već pohod na glasove desnice. Ultradesničarska partija Jobik bila je treća po snazi mađarska stranka i najpopularnija među mladima do 30 godina.

Članovi Jobika okrivljuju Rome za porast kriminala u zemlji, a ta partija je bila bliska desničarskoj paravojnoj organizaciji Mađarskoj gardi, poznatoj po marševima i fašističkim uniformama, koja je proganjala romsku populaciju i koju je sud je 2008. godine raspustio.

Novi pretorijanci

Srednjeevropska desnica nije pratila transformaciju kakvu je imala zapadnoevropska, već je nakon zabrane i ponovnog vraćanja u politički život devedesetih (a posebno poslednjih godina) nastavila sa retorikom i ikonografijom kakvu je imala do poraza u Drugom svetskom ratu. Međutim, problem zapadnobalkanske desnice nije samo krvavi legat iz Drugog svetskog rata, već i novi revizionizam zločina iz devedesetih sa prostora bivše Jugoslavije.

Problem zapadnobalkanske desnice nije samo krvavi legat iz Drugog svetskog rata, već i novi revizionizam zločina iz devedesetih sa prostora bivše Jugoslavije

Ideologije koje teže desnici u raznim oblicima prožimaju srpsko društvo, a na horizontu se ne vidi politička snaga koja bi im adekvatno parirala novim idejama i kompetirala u preuzimanju vlasti. Srpskim desničarima pogoduje novo nestabilno geopolitičko okruženje i podrška Rusije u vezi nepriznavanja poraza velikosrpske politke iz devedesetih i revizije granica na Zapadnom Balkanu.

I za vreme vladavine centrista, srpska desnica je bila veoma pogodno oruđe u upravljanju krizama od „uličnog rata“ sa državom na Paradi ponosa 2010, do simetričnih odgovora liberalnom građanskom društvu – reakcije SNP Naši bile su navodni povod da država protera kreativce iz alternativnog Društvenog centra koji su 2011/12. godine u Novom Sadu skvotirali kasarnu „Arčibald Rajs“.

Problem je dublje prirode i zadire u svojevrsnu simbiozu države i kriminala, posebno u slučaju međuetničkog nasilja paljenja pekara u Vojvodini, nasilje koje ni u jednom slučaju nije bilo adekvatno procesuirano. U aprilu lider SNP Naši Ivan Ivanović oslobođen je optužbi za krivično delo rasne i druge diskriminacije 2014. godine zbog objavljivanja spiska 30 „najvećih srbomrzaca i izdajnika“ među javnim ličnostima, na kojem su bili glumci, reditelji, pisci, politički analitičari.

Srpski ultradesničari odavno marširaju ulicama noseći četničke zastave sa mrtvačkim glavama i transparente i majice sa imenima i likovima haških osuđenika. Jasan je signal vlasti da je pravljenje spiskova koji pozivaju na javni linč nekažnjivo delo, uostalom kao i razbijanje albanskih pekara.

Poput navijača, agresivne desničarske organizacije u Srbiji dobijaju pretorijanski status.

Politička „građanska hapšenja“ u Srbiji mogu se očekivati u slučaju da oslabi uticaj Zapada u regionu, a desničari konačno procene da demokratija ne funkcioniše i da država ne radi dovoljno dobro svoj posao. Po proverenom receptu, naklonost javnosti i simpatije sticaće se „hapšenjem“ huligana koji napadaju žene, decu i starce.

Dalji izbor meta mogao bi biti značajno širi: od „nehigijenskih naselja“ i „nasilnih migranata“ koji dokono tumaraju Srbijom, pa sve do „stranih plaćenika“ („sorosovca“, „natoplaćenika“, stranih medija i nevladinih organizacija) i „izdajnika“ sa nekih novih spiskova „srbomrzaca“.

(Autonomija)

Podelite ovu stranicu!