Bešlin: Ne rehabilituju Nedića, nego pravdaju fašizam devedesetih

19 Dec 2015

Milan Nedić je imao podršku značajnog dela srpske intelektualne elite, a krug srpske kolaboracije zaista je bio veoma širok. Idejno i personalno, srpski nacionalizam je rat završio u kolaboraciji.

Srpski istoričar Milivoj Bešlin objašnjava šta se krije iza najave rehabilitacije predsjednika kvislinške Vlade Srbije Milana Nedića, kako se, za razliku od proslavljenog srpskog i jugoslovenskog filozofa, španskog borca, partizanskog komandanta i antifašiste Koče Popovića, u zborniku Sto najznamenitijih Srba koji je 1993. izdala SANU, našao antisemita i kvisling Milan Nedić i ko je od srpskih intelektualaca u avgustu 1941. potpisao Apel srpskom narodu, kojim je tadašnja vlast pozvala građane Srbije na kolaboraciju i uništenje antifašizma

“Najava rehabilitacije Milana Nedića zapravo je pokušaj rehabilitacije fašizma. Naime, važeći Zakon o rehabilitaciji Republike Srbije iz 2011. podrazumeva preispitivanje sudskog postupka, koji u slučaju Milana Nedića nije ni održan: pre nego što je 1946. taj proces uopšte započet, predsednik srpske kvislinške vlade izvršio je samoubistvo”, kaže dr. Milivoj Bešlin. “Kada su 1953. doneli odluku da izvrše reviziju procesa Dragutinu Dimitrijeviću Apisu, komunisti su najpre obnovili ceo sudski postupak, pa tek onda doneli novu presudu. Današnja sudska vlast ne obnavlja postupak, ne donosi presude, već u jednostranačkom postupku donosi odluku. Kakvu? Političku, naravno, što samo dokazuje da je rehabilitacija politike i ideologije Milana Nedića krajnji cilj procesa koji je prošle nedelje pokrenut”.

DANI: Zašto je to krajnji cilj?

Zato što se na taj način rehabilituju ideje, ciljevi i metodi srpskog fašizma, primenjeni u ratovima devedesetih.

Ako je već njen proklamovani cilj ulazak u EU, zašto Vlada Srbije oštrije ne reaguje na ono što prati proces Nedićeve rehabilitacije?

Za sada je vrlo otvoreno negodovao vicepremijer Ivica Dačić... Nažalost, evropska stvarnost odavno se odmakla od vrednosti koje afirmišu principi na kojima je utemeljena EU. Zahvaljujući dominaciji nacionalističkih, ksenofobičnih, islamofobnih i rasističkih stranaka, u pojedinim državama EU fašizam je danas normalizovan. Uzmite samo Mađarsku ili države takozvane nove Evrope kojima se ovo o čemu govorim očituje i kroz način na koji su dočekane sirijske izbeglice. Upravo je ta reakcija oblik manifestacije fašizma.

Kada je o Srbiji reč, činjenica je da su sve vlade do 2012., u smislu revizije istorijskih činjenica, na našu istoriografiju vršile ozbiljan pritisak.

Kako?

I Demokratska stranka Borisa Tadića i Demokratska stranka Srbije Vojislava Koštunice idealizovale su i glorifikovale Dražu Mihailovića i četnički pokret. Pa, upravo su u vreme Tadićeve i Koštuničine vlasti ovde formirane specijalne državne komisije za iskopavanje zemnih ostataka Draže Mihailovića, kao i komisije za otkrivanje “grobnica komunističkog terora”, a sve sa ciljem da se jugoslovensko iskustvo Srbije u XX veku što više demonizuje. Naravno, taj je cirkus završio groteskom: nedugo nakon što je državna komisija slavodobitno saopštila da je konačno pronašla kosti Draže Mihailovića, stručnjaci iz Instituta za sudsku medicinu utvrdili su da je reč o kostima životinjskog porekla. Najtragičnije od svega je to što su u tom poslu učestvovali i pojedini srpski istoričari, koji su, i tokom sudskog procesa rehabilitacije Dragoljuba Mihailovića, direktno lagali u korist podnosilaca zahteva.

Posle 2012. i dolaska na vlast Srpske napredne stranke, nismo imali značajnijih političkih pritisaka na istoriografiju. Naprotiv, sa te smo strane mogli čuti i radikalno drugačije stavove.

Već spomenuti šef srpske diplomatije Ivica Dačić, kao tadašnji premijer, iz zgrade Vlade Srbije 2012. izbacio je Nedićevu fotografiju.

Tu su fotografiju postavili “petooktobarci”. Sam čin kačenja slike srpskog kvislinga na zid Vlade Srbije opasan je pravni presedan. Jer, ako je Milan Nedić zaista legitimni premijer Srbije, to znači da vlada koja to tvrdi ne samo da ne priznaje legitimitet jugoslovenske Vlade u Londonu koju je priznavala celokupna antifašistička koalicija nego i da socijalističkoj Jugoslaviji odriče pravo na tu vrstu državnog kontinuiteta. Najzad, ako je Nedić legitimni predsednik vlade, onda je od 1941. do 1944. Srbija bila pravna država, a partizani koji su se protiv te vlasti borili – banditi. Iz ovakvih stavova moguće je izvesti samo jedan zaključak: Srbija je 1945. bila na strani fašističke koalicije, što za sobom povlači određene i političke i istorijske konsekvence.

Država koja je 1945. bila na strani pobjedničke antifašističke koalicije i narod koji je u antifašističkoj jugoslovenskoj borbi imao najviše žrtava sada sebe svrstava na stranu onih koji su, kao zagovornici najmračnije ideologije u XX vijeku, izgubili Drugi svjetski rat?! Znate li za sličan primjer?

Ne, zaista ne znam. Ali, kao što sam već rekao: ne rehabilituju se Nedić i četnici zbog njih samih, još manje zbog istorijske istine; rehabilituju se kako bi njihova ideologija nastavila da živi. To je suština! Jer, ako je već srpski nacionalizam, baš kao i hrvatski i svi ostali jugoslovenski nacionalizmi, Drugi svetski rat dočekao na strani gubitnika, na strani Trećeg rajha, stvarni cilj revizije istorije čiji smo svedoci je ekskulpiranje istorijske stigme kolaboracije i zločina.

“Stvoriti veliku Srbiju čišćenjem državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata; čišćenje Sandžaka od muslimanskog življa, Bosne od hrvatskog i muslimanskog življa”, piše decembra 1941. Draža Mihailović svojim komandantima Pavlu Đurišiću i Đorđu Lašiću.

Zar se u navedenom citatu ne prepoznaju neprekinuti idejni kontinuitet i državni ciljevi Srbije definisani devedesetih?! Bojim se da ova nit nije prekinuta do danas.

Ako su u istorijskoj nauci stvari zaista do te mjere jasne, otkud onda tolike polemike među srpskim istoričarima? Neke Vaše kolege u odbrani Milana Nedića idu čak dotle da tvrde kako su se, u vrijeme njemačke okupacije, beogradski Jevreji sami prijavljivali Gestapou i sami odlazili u nacističke logore.

I, šta je tu čudno?! Zar predstavnici te iste ideologije i devedesetih i danas nisu tvrdili kako su, sa okolnih brda, Sarajlije zapravo granatirale same sebe?! Setite se Markala… Odbrana Milana Nedića od te matrice ne odstupa ni za jotu!

Ko je zapravo bio Milan Nedić: kvisling ili “srpska majka”? Pokušavajući da ga opravdaju, pojedini srpski istoričari tvrde da je Nedić, u momentu kada su nacisti zaprijetili da će za jednog njemačkog vojnika pobiti stotinu Srba – princip koji je sredinom devedesetih preuzeo tadašnji radikal Aleksandar Vučić – saradnjom sa okupacionim vlastima zapravo pokušao da sačuva “biološku supstancu srpskog naroda”.

Milan Nedić bio je učesnik Prvog svetskog rata, koji je 1934. i 1935. bio načelnik Generalštaba jugoslovenske vojske. Za ministra vojske i mornarice imenovan je 1939., ali je vrlo brzo smenjen zbog otvorenog pronacističkog stava, zbog podržavanja Trećeg rajha i Adolfa Hitlera. Ali, hajde da najpre pogledamo kakva je država bila Kraljevina Jugoslavija.

“U kolaboraciju se nije ulazilo sa fašizmom; sama kolaboracija je, još pre početka Drugog svetskog rata, bila fašizam”, govorila je pokojna profesorka Olivera Milosavljević. Drugim rečima, ondašnja jugoslovenska vlast se i pre početka Hitlerovog osvajanja nalazila na tim idejnim i ideološkim pozicijama. U Srbiji i u delu Bosne i Hercegovine Kraljevina Jugoslavija se i danas idealizuje, iako se zna da je reč o državi koja je zabranila Komunističku partiju Jugoslavije i ukinula demokratiju. Već 1938. Kraljevina Jugoslavija je u Višegradu i Bileći imala prve logore za antifašiste i političke protivnike, o čemu se danas ćuti. Prve antisemitske uredbe – numerous clausus – koje su ograničavale prava školovanja Jevreja i prava na trgovinu, u Kraljevini su uvedene 1940. Pritom, niko to od tadašnjih vlasti nije tražio. Reč je, dakle, o autentičnom fašističkom opredeljenju te države. Za direktora ključnog elektronskog medija, Radio Beograda, 1940. godine postavljen je Stanislav Krakov, eksplicitni fašista i šef propagande fašističke organizacije Zbor Dimitrija Ljotića. I ne, to nije bio nikakav duh vremena, budući da su, recimo Koča Popović ili Marko Ristić o Hitleru tih godina govorili kao o “krvoloku” i “krvavom psu”.

Šta hoćete da kažete?

Hoću da kažem da je ta i takva u izvesnoj meri fašizovana Kraljevina Jugoslavija Milana Nedića smenila sa mesta ministra vojske i mornarice zbog njegovog profašističkog stava, zbog podržavanja Trećeg rajha i Adolfa Hitlera. Naravno, kada je u avgustu 1941. postavljen za predsednika “Vlade nacionalnog spasa”, Nedić je sprovodio veoma jasnu fašističku politiku.

A “srpska majka”?! Da, Nedić je prihvatio jedan broj srpskih izbeglica iz Nezavisne države Hrvatske, ali ono što srpski nacionalisti ne vole da čuju jeste da je Nedić to uradio pod nemačkim pritiskom, o čemu svedoče brojna dokumenta. Naime, kako bi sprečili da srpsko stanovništvo izbeglo pred ustaškim genocidom ne ode u šumu i ne pridruži se antifašističkom, partizanskom ustanku, nemački nacisti želeli su da ih prebace u Nedićevu Srbiju, koja je živela, nakon propasti Užičke republike, u kolaboraciji. To je, dakle, bila nemačka naredba, a ne Nedićeva želja.

Inače, Milan Nedić jedan je od prvih kvislinga u okupiranoj Evropi koji je, zajedno sa nemačkim okupacionim vlastima, sproveo holokaust. Već u avgustu 1942., Nedić je, hvališući se, Hitleru u Berlin poslao depešu u kojoj ga obaveštava da je Beograd “judenfrei”. Dakle, Nedićev Beograd je, pre Berlina ili Beča, bio toliko efikasan da je sebe “oslobodio od Jevreja”. Uostalom, poslušajte govore Milana Nedića na Radio Beogradu, koji su veoma važan istorijski izvor.

Šta Nedić govori?

Oni koji danas tvrde da je Nedić “čuvao biološku supstancu naroda”, veoma bi se iznenadili kada bi čuli šta taj čovek govori o Jevrejima, Romima, srpskim antifašistima i partizanima koji su stradali u njegovim logorima.

“To su odrodi, komunisti! To izdajničko seme satrite da bi naš narod živeo. Satirite ih i ubijajte! Istrebite taj kukolj iz srpske narodne njive! Vaša će se ruka posvetiti, a ime ovekovečiti… Utamanjujte ih, prijavljujte ih vlastima i tražite pomoć. Crvenu neman trebićemo bez predaha, bez milosti, do potpunog istrebljenja!”

Nedić je svoje filipike obično završavao glorifikacijom Trećeg rajha.

“Dugujemo blagodarnost Velikom nemačkom Rajhu što nam je omogućio život, što nam je pružio časno mesto u izgradnji novog sveta”, govorio je.

Iako je objavila desetine članaka o prijatnom životu u Srbiji u vreme okupacije, mnoštvo članaka u čast Firera i nemačke vojske, Nedićeva propaganda prećutala je streljanje đaka u Kraljevu i Kragujevcu!

Fotografija Milana Nedića danas se nalazi u kragujevačkoj gimnaziji, što je poseban skandal, ali… Pojedini srpski istoričari kažu da je Nedić bio antikomunista, ne i antisemita i da holokaust u Beogradu nije sprovodila srpska vlast, već nacisti i Gestapo.

Već sam govorio o Nedićevim rasističkim uredbama koje ograničavaju pravo na rad, na školovanje i na život Jevrejima i Romima. Svako onaj ko je želeo da se bavi bilo kojim poslom u Nedićevoj Srbiji morao je da dokaže svoje “arijevsko poreklo”, odnosno, kako je govoreno, da u svojoj ili ženinoj familiji nema “jevrejske ili ciganske krvi”. Na svim tim izrazito rasističkim i antisemitskim uredbama stoji Nedićev potpis. U cilju prilagođavanja Nedićeve “Nove Srbije” nacionalsocijalizmu, Nedić i njegovi saradnici predviđali su osnivanje zavoda za rasno-biološka ispitivanja koje bi srpski narod sačuvalo od “nepravilnih mešavina” i tako obezbedilo opstanak srpske “čiste rase” i “bele rase”. Najzad, ko je sprovodio egzekucije? Nedićev aparat, Srpska državna straža, koju su činili isključivo Srbi. Doduše, ideja da se holokaust pripiše nacistima, a ne lokalnom stanovništvu nije strana ni nekim drugim zemljama…

Poljskoj ili Ukrajini, na primjer.

Kao ni baltičkim republikama. Svi oni to pokušavaju da svale na naciste. Što nije istina: uvek je u tome moralo biti i značajnog učešća lokalnog stanovništva.

Ko je u Srbiji podržavao Milana Nedića? Šta je sa Apelom srpskom narodu, upućenim avgusta 1941.?

Apel je jedna od neslavnih epizoda srpske istorije. Jedan od autora tog Apela, Vladimir Velmar Janković, danas ima ulicu u Beogradu… Kao izrazito kvislinški, kolaborantski dokument kojim tadašnja vlast poziva građane Srbije na kolaboraciju i uništenje antifašizma, Apel je potpisalo čak 533 ljudi, među kojima više od stotinu profesora Univerziteta, oko četrdeset bivših ministara i poslanika, oko trideset lekara… Među njima i Milan Kašanin, Veljko Petrović, Dimitrije Ljotić, Toma Rosandić, Viktor Novak, Milan Budimir, Milutin Milanković…

Kao i predsjednik Srpske akademije nauka i umetnosti Aleksandar Belić.

Da i on. Ta činjenica ne govori samo o tome da je Milan Nedić imao podršku značajnog dela srpske intelektualne elite, one koja je u to vreme ostala u Srbiji već i da je krug srpske kolaboracije zaista bio veoma širok. Idejno i personalno, srpski nacionalizam je rat završio u kolaboraciji. Zato se ideološki epigoni i nastavljači ondašnjih nacionalista i kolaboracionista danas toliko trude da relativizuju, obesmisle i preinače celu jugoslovensku istoriju Drugog svetskog rata.

Ipak, bilo je i onih koji su, kao Isidora Sekulić, odbili da potpišu Apel srpskom narodu.

Nije potpisao profesor Miloš Đurić, ni Ivo Andrić. Treba reći i to da su neki od intelektualaca taj dokument potpisali pod pritiskom.

Šta se s tim ljudima dogodilo nakon Drugog svjetskog rata?

Otac čuvenog srpskog filozofa Radomira Konstantinovića, profesor prava Mihajlo Konstantinović, kasnije je odbijao da sarađuje sa SANU, baš zbog toga što je znao da se jedan broj akademika u vreme nemačke okupacije sramno i kolaborantski ponašao. Ali, da vam odgovorim na pitanje: iako su se ti ljudi posle 1945. nesumnjivo našli u prilično nelagodnoj situaciji, niko od njih zbog toga nije suđen. Već pedesetih godina većina je ušla u društveni život Jugoslavije i bili su potpuno prihvaćeni. Neki su već šezdesetih postali deo intelektualnih opozicionih krugova i od tada nastupali sa izrazito nacionalističkih i antikomunističkih pozicija.

Ne čudi Vas to što je SANU Milana Nedića 1993. uvrstila među Sto znamenitih Srba?

U zborniku koji su sastavljali akademici SANU i vladike Srpske pravoslavne crkve nije bilo mesta za oslobodioca Beograda, utemeljitelja jugoslovenske diplomatije, potpredsednika Jugoslavije, pisca, filozofa, španskog borca, jednog od najproslavljenijih partizanskih ratnih komandanata Koču Popovića; Za Milana Nedića, vidite, jeste. Kasnije je objašnjeno da Koča Popović “nije prošao” zato što je “držao stražu mrtvom Josipu Brozu Titu“.

Za razliku od akademika i vladika, Koča Popović je još 1972. Titu u lice rekao šta je imao.

Tako je. I, zapitajmo se onda – šta će se dogoditi ako, ovakvo kakvo je, srpsko pravosuđe sutra rehabilituje Milana Nedića. Ništa!

Kako ništa?

Ovo je društvo Milana Nedića odavno rehabilitovalo. Uzmite zbornik SANU, setite se predstave Đeneral Milan Nedić igrane u Zvezdara teatru početkom devedesetih. Sudska odluka o rehabilitaciji Milana Nedića samo će staviti tačku na proces koji traje dve i po decenije.

Nekoliko nedelja nakon krvavog obračuna vlasti Slobodana Miloševića i srpske opozicije 9. marta 1991., obe strane skrušeno su se našle u manastiru Lelić kako bi dočekale posmrtne ostatke Nikolaja Velimirovića, čoveka koji je držao govor na odru Dimitrija Ljotića i koji je tvrdio da se svakoga dana, do kraja svog života, molio za “tri srpska mučenika – Dragoljuba, Milana i Dimitrija”. A znamo koji su to i Dragoljub i Milan i Dimitrije.

Uzgred, i Nikolaj Velimirović uvršten je u zbornik SANU Sto znamenitih Srba.

Već ste rekli da su prave rehabilitacije kvislinga, nacista i antisemita zapravo započele padom Slobodana Miloševića i dolaskom na vlast takozvanih demokratskih snaga u Srbiji…

Petooktobarski prevrat u Srbiji pogrešno je interpretiran kao konačni pad komunizma. Na vlast su došli pravi srpski nacionalisti, govorilo se 2000. Ubrzo je krenula otvorena rehabilitacija kvislinga. Uostalom, pogledajte prve udžbenike istorije posle 5. oktobra: partizani su ubice, četnici su “dobri momci” i antifašisti; Tito je “notorni agent Kominterne”, dok je Draža Mihailović “ljubitelj francuske književnosti” kome, govorili su, nije suđeno legalno.

Je li Alojzije Stepinac imao fer i pravedno suđenje? Srpski istoričari koji brane Dražu Mihailovića izbjegavaju da o tome govore.

To su ti dvostruki aršini. Ako je Mihailovićevo suđenje bilo političko – a nije sporno da je ono bilo i političko – šta je onda suđenje Alojziju Stepincu? Pritom, u pravnom smislu, proces protiv Draže Mihailovića bio je kudikamo čistiji od Nirnberškog. Tim pre što je Mihailović imao dvojicu vrhunskih advokata – Dragića Joksimovića i Nikolu Đonovića – koji su tokom procesa tvrdili da je Mihailović bio izdajnik, ali “upolovačen”.

Šta to znači?

Dragoljub Mihailović je, govorili su njegovi advokati, ratovao protiv antifašističkih snaga, to jest protiv partizana, ali navodno nije sarađivao sa okupatorom. Videli smo da današnji istoričari revizionisti idu mnogo dalje od tadašnje odbrane Draže Mihailovića. Najzad, presuda Mihailoviću je presuda za ratne zločine protiv civila i za izdaju zemlje.

Kakve posljedice ove rehabilitacije mogu imati i po srpsko društvo i po region?

Ne moram da govorim o reakcijama građana Bosne i Hercegovine ili Hrvatske na rehabilitaciju Draže Mihailovića, čoveka čiji je jedan od proklamovanih ciljeva bilo uništenje i istrebljenje bošnjačkog stanovništva. Mihailovićevi četnici želeli su da “kazne” Hrvate zbog genocida nad Srbima, a Bošnjake, e njih je trebalo istrebiti. To je bio genocid! Kada je o Srbiji reč, pomenute rehabilitacije samo će dodatno homogenizovati nacionalističke i antievropske krugove, potpomognute više nego aktivnom ruskom propagandom, koja je, koliko do juče, snažno podržavala jugoslovenski partizanski antifašistički pokret. Neki ruski istoričari danas su “promenili stranu”. Kao i srpski, uostalom. Što će, kažem, dodatno osnažiti srpske nacionaliste, srpsko društvo ukopati u ksenofobiju i antizapadnjaštvo i opteretiti i trajno otrovati odnose u regionu. Znate, velika satisfakcija nas istoričara je u tome što je, zajedno sa Dražom Mihailovićem, uhvaćena relativno brižljivo sačuvana četnička arhiva, koja je kompatibilna sa građom britanskih, američkih, sovjetskih i nemačkih arhiva. U periodu SFRJ mnogi od tih dokumenata doneti su ovde, tako da, uprkos svemu, danas nema mnogo prostora za različite interpretacije.

Tamara Nikčević (BH Dani) 

Podelite ovu stranicu!