ALEKSANDAR KEKENJ: Kritika Nacrta zakona o regionalnom razvoju

15 Feb 2009

Krajem novembra 2008. godine Ministarstvo ekonomije i regionalnog razvoja donelo je Nacrt zakona o regionalnom razv…

Krajem novembra 2008. godine Ministarstvo ekonomije i regionalnog razvoja donelo je Nacrt zakona o regionalnom razvoju, budu?i da ovo podrazumeva obaveza preuzeta po potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (?lan 113). Mla?an Dinki?, kao odgovoran za ovaj resor, o Nacrtu je kazao da se donosi u prvom redu kako bi se omogu?ilo u?eš?e u raspodeli sredstava iz regionalnih fondova i drugim regijama u Srbiji, pošto je do sada tim fondovima pristup imala jedino Vojvodina. To zna?i da Nacrt mora da sadrži i formiranje bar nekakvih regiona, odnosno da podrazumeva i promene u teritorijalnom ure?enju zemlje, odnosno regionalizaciju.

Me?utim, regionalizacija koju Ministarstvo za ekonomiju i regionalni razvoj vidi kao podsticajnu za nerazvijena podru?ja, ?ini se da i dalje pretpostavlja postojanje povlaš?enih i diskriminisanih podru?ja. Neke od primedbi koje bi trebalo uputiti na adresu Ministarstva, kao odgovor na ovaj Nacrt, iznosim prema redosledu klju?nih ?lanova teksta.

?lan 3, stav 6, kaže da je jedno od na?ela podsticanja regionalnog razvoja na?elo subsidijarnosti, ali se ve? u objašnjenju pojma nalazi samo priprema, izvo?enje i nadzor – ne i upravljanje sredstvima koje bi regija imala. Potonje specifikacije još više dovode u pitanje prisutnost ovog na?ela.

Isti ?lan, ali stav 12, kaže da je jedno od na?ela podsticanja regionalnog razvoja autonomija pokrajina i lokalnih samouprava, ?ime se nagoveštava ono što ?emo kasnije zaklju?iti – da ?e u Nacrtu biti posebno tretirana pokrajina Vojvodina u odnosu na regije ?ije se formiranje ovim dokumentom pretpostavlja.

?lan 4, u stavovima od 10 do 14, govori o delatnosti institucija koje bi bile formirane novom teritorijalnom organizacijom, kao i o njihovom me?usobnom odnosu. Tako se kaže da svaki evro region ima svoju Javnu agenciju za regionalni razvoj “za sprovo?enje politike regionalnog razvoja”, ali se kaže i da iznad nje postoji još tri nivoa nacionalnih agencija koje kontrolišu, upravljaju i sprovode politiku regionalnog razvoja. Najpre Nacionalni savet za regionalni razvoj, kao “telo na državnom nivou koje uti?e na sprovo?enje politike regionalnog razvoja”, zatim Nacionalna agencija za regionalni razvoj – opet kao “institucija na državnom nivou, za planiranje i sprovo?enje politike regionalnog razvoja”, i kona?no Nacionalna mreža agencija i asocijacija za regionalni razvoj za koju se kaže da postoji “u cilju sprovo?enja politike regionalnog razvoja”. Javna agencija za regionalni razvoj koja je na nivou regije, tako?e služi za “sprovo?enje politike regionalnog razvoja”, i ima jednu subordiniranu – Razvojnu regionalnu agenciju, koja se ti?e lokalnih samouprava i podregionalnih jedinica, a u cilju “sprovo?enja politike regionalnog razvoja”. Dakle, postoje tri agencije iznad regionalne, od kojih je jedna sa ovlaš?enjima da “sprovodi”, druga da “sprovodi i planira”, i tre?a opet da “sprovodi” politiku regionalnog razvoja. Logi?no, postavlja se pitanje kolika su i kakva ovlaš?enja Agencije na regionalnom nivou ako se ve? tri na nivou države bave istim tim sprovo?enjem, i uz to još i planiraju politiku regionalnog razvoja. Sve to ukazuje na namere da se i dalje odlu?ivanje, planiranje, pa ?ak i sprovo?enje programa regionalnog razvoja diktira iz centra, ?ime se narušava i na?elo subsidijarnosti.

Me?utim, izuzetno važan, verovatno i najvažniji momenat u ?itavom Nacrtu nalazi se u ?lanu 5, gde se pojašnjava pojam «evro regiona». U Nacrtu se doslovno kaže: “Evro region nije administrativna teritorijalna jedinica i nema pravni subjektivitet.” Prevedeno na jednostavan jezik to zna?i da region ne postoji ni na koji na?in osim geografski. Dinki? je to, doduše, nešto druga?ije formulisao pa je za javnost kazao da se radi o “statisti?kim regionima” (RTS, 5. novembar 2008).

Ako jedna regija nema pravni subjektivitet, onda ona ne postoji. Onda ona ne može da ima ni skupštinu, ni sopstvena sredstva, ni sopstvenu upravu, niti bilo šta što bi je držalo u poziciji autonomije u odnosu na centralnu vlast. Sre?emo fakti?ki centralizam, i tek privid regionalizacije. Suštinski, ovo ?e biti udvostru?avanje onoga što ve? imamo u formi okruga, s tom razlikom što ?e okruzi kakve ve? imamo imati ve?e nadležnosti nego regije (NUTS 2). Nigde u svetu ne postoji, niti bi ikome u ovoj meri maskirani centralizam mogao da padne na pamet. To nije ništa drugo do perfidni, bezobrazni, ispod ruku potureni, ordirarni centralizam.

?lan 6 spominje i tzv. “razvojne regione”, odnosno podregione (NUTS 3), za koje je jasno da ne mogu da imaju ništa bolji status: “Razvojni region nije administrativna teritorijalna jedinica i nema pravni subjektivitet.” Ovo zna?i da ?e i manje teritorijalne jedinice u Srbiji biti bez ikakve finansijske, niti upravne nadležnosti. Sve što bude dolazilo bi?e usmeravano iz centra i njegovih agencija. Nema pravnog subjektiviteta, nema administracije – zna?i nema ni nadležnosti, ni finansijske autonomije.

U ?lanu 7 navode se nazivi evro regiona, i to: “region Vojvodine, Beogradski region, Zapadni region, Isto?ni region, Centralni region, Južni region i region Kosova i Metohije”. Jasno je da ne mogu da postoje regioni sa nazivima kao što su Šumadija, Moravska, Podrinje, mada ako je ve? re? o geografskim regijama, Ministarstvo je bar ovo moglo da ispoštuje. Ali tu se provla?i i odgovor na pitanje otkud to da Vojvodina zadržava sopstveni naziv, i zašto Kosovo ostaje Kosovo. Zato što je prethodno re?eno da autonomne pokrajine uživaju zaštitu svojih pozicija, dok druge teritorije (a ne pokrajine) ne?e imati druga?iji administrativni status, pa stoga i nije logi?no da se nazivaju nekim posebnim imenom, ve? isklju?ivo za potrebe Republi?kog zavoda za statistiku i agencija koje ?e iz centra, iz ministarstava, odlu?ivati o tome gde ?e sredstva dobijena iz evropskih fondova biti usmeravana.

?lanom 17 definiše se ko i kako ure?uje “osnovne pravce razvojne politike Republike Srbije”, pa tako i razvoj evro regiona. Nacionalni razvojni plan, centralisti?ki, donosi Vlada na predlog Nacionalnog saveta za regionalni razvoj, za koju je prethodno re?eno da je državna, a ne regionalna institucija.

?lan 22 kaže da se o razvojnoj strategiji evro regiona brinu “Ministarstvo nadležno za regionalni razvoj i Nacionalne agencije”, ?ime se potvr?uje centralisti?ko ustrojstvo navedeno u ?lanu 4 (stavovi od 10 do 14).

Implikacije iz svega navedenog možemo, a i ne moramo da izvodimo. Recimo samo da u ?lanu 26 stoji da su – izme?u ostalih – i Grad Beograd i Izvršno ve?e autonomne pokrajine (Vojvodine) nosioci politike regionalnog razvoja, ali nigde nema nijednog i nikakvog pravnog subjekta “isto?nog”, “zapadnog”, “centralnog”, “isto?nog” ili “južnog” regiona.

Sve to ukazuje na ?injenicu da je Nacrt pisan sa namerom da se izvuku sredstva iz fondova za regionalni razvoj pri Evropskoj uniji, da bi se Srbija prikazala navodno kao regionalizovana država, sa tendencijom ublažavanja regionalnih razlika, ali da ?injeni?no nijedan od tih uslova nije stvarno zadovoljen onim što se u datom dokumentu nudi. Tu, pre svega, nema regija, tako da je nemogu?e ono što se tu nudi nazvati regionalizacijom. Tu nije navedena nijedna nadležnost regionalnog karaktera, jer sve obavljaju samo subjekti koji se bave tek sprovo?enjem onog što ispostavi nadležno Ministarstvo i (centralna) Nacionalna agencija za regionalni razvoj.

Pored toga što se iz svega jasno zaklju?uje da u ovom Nacrtu nema ni govora o regionalizaciji, treba re?i da bi bilo mnogo bolje stopirati usvajanje ovog Nacrta (a koje je planirano za mart 2009), nego dozvoliti da se sve završi na ovako perfidnom centralizmu. Bitno je jer ?e centar (Beograd, republika) imati dovoljno vremena da zaboravi na problem neregionalizovane Srbije, a sredstva koja bude dobijao iz fondova za regionalni razvoj ionako, shodno svemu što Nacrt sadrži, ne?e biti dužan da usmerava u nerazvijena podru?ja, ve? isto kao i sa Nacionalnim investicionim planom – slobodan je da forsira prioritete za koje ?e se ispostaviti da nemaju veze sa ravnomernim regionalnim razvojem.

(Autor je predsednik niške NVO Differentia i glavni urednik ?asopisa “Zapad”. Tekst je objavljena na sajtu www.differentia-nis.org.)

Podelite ovu stranicu!