A. MEDISON: Crkva vernicima, država državljanima

avg 29 2012

„Držim da su dva najveća neprijatelja slobodnog čovjeka vlada i religija“.

Jordan Maxwell

Pre pet godina, vladajuća većina u novosadskoj skupštini donela je, bez ikakve najave, odluku da se ustanovi krsna slava grada. Prošle godine Ligaši su predložili da se slava ukine, ali nisu naišli na razumevanje ostalih odbornika. Prema jednom istraživanju, s kraja prošle godine, u Vojvodini, pored Novog Sada, krsne slave ustanovljene su u još deset gradova.

Nekoliko stvari, tim povodom, zaslužuju kratak osvrt. Podsetimo se, najpre, da je Srbija, prema ustavu, svetovna država i da su crkve i verske zajednice odvojene od države. Šta to znači? To znači da u prostoru države – dakle u ministarstvima, sudovima, skupštinama, školama…- nema mesta za bilo kakve i bilo čije verske simbole. Nema mesta, jer država pripada državljanima, a ne pripadnicima ove ili one vere, odnosno nacije. U Srbiji, na žalost, ikone stoje u ministarskim kabinetima i vise po zidovima skupština, šef države sedi na sesiji Svetog sinoda, a političari sline ikone i krste se sve u šesnaest.

Ustav, takođe, garantuje jednakost građana. Nije moguće uvoditi verske običaje i ustanovljavati krsne slave gradova – Beograd ima, takođe, krsnu slavu, kao i Novi Sad – a da se time ne dovede u pitanje jednakost građana. Sloboda i jednakost su ključna pitanja ustava, a svrha postojanja države je zaštita ovih fundamentalnih vrednosti. Odvojena od crkve, država se ne sme stavljati na stranu posebnih uverenja i običaja pripadnika verskih zajednica. Jedino što od nje treba zahtevati jeste da stvori uslove kako bi svako, neometan od strane drugih, ispovedao veru koju je sebi odabrao.

Znaju li to članovi gradskog parlamenta? Ako je suditi po rečima tadašnjeg šefa socijalista – ne znaju: „Ne vidim što bi to vređalo one koji, na primer, nisu pravoslavni. Ja to ne mogu da shvatim“. Ništa bolji nisu bili ni predstavnici tadašnje opozicije – njihova se glavna zamerka odnosila na poštovanje procedure!

Ali, kako stvari stoje sa verskim prelatima? Ako su već pripadnici političkog društva zaboravili na sekularizam, zašto ih, onda, prelati nisu podsetili na obavezu poštovanja ustava, na načelo o odvojenosti crkve i države, kao i na jednakost građana? Odgovor je jednostavan – prelatima u crkvi je do sekularizma stalo isto toliko koliko i pomenutim pripadnicima političkog društva: dakle, ni malo. Umesto da jasno upozore, oni su benevolentno suflirali u odabiru krsne slave.

Treba li ovo podrivanje sekularizma da nas iznenadi? Ne, naravno. Ustanovljavanje krsnih gradskih slava posve se uklapa u trend postoktobarske desekularizacije započet ukidanjem zakona o položaju verskih zajednica, a kasnije nastavljen uvođenjem veronauke u škole. Političkoj je klasi crkva potrebna zbog legitimacije, a država crkvi zbog regrutacije novih vernika, sputavanja konkurencije u borbi za tela, duše i novčanike Srba i, dakako, zbog državne infuzije crkvene blagajne.

Interesantno je primetiti da je u javnosti, svojevremeno, malo raspravljana činjenica da se odnos između države i crkve, odnosno verskih zajednica, normativno određuje na dva načina. Ustav proklamuje da su crkve i verske zajednice odvojene od države, dok Zakon o crkvama i verskim zajednicama govori o njihovoj saradnji. U pitanju su dva posve različita režima odnosa – dok prvi ograničava prostor crkvi, drugi joj predusretljivo izlazi u susret i otvara vrata škola, bolnica, kasarni, policije, zatvora, dečijih i socijalnih ustanova i medija, nudi razne povlastice te, na kraju, privilegira manekene neba u odnosu na obične građane. Taj novi i saradnički odnos na najbolji način svojim ponašanjem ilustruju političari koji se, u susretu sa crkvenim velikodostojnicima, klanjaju i ljube im – što je oduvek bilo znak vazalnog položaja – ruke.

U želji da se što čvršće oslone na državnu vlast i pribave sebi što više povlastica, službenici vere ne kriju svoju odbojnost prema liberalizmu. Za liberalizam osnovni subjekt vere je pojedinac, sloboda veroispovesti je neprikosnovena, vera je privatizovana, društvo je sekularno, a država laička i neutralna prema različitim koncepcijama spasa. U laičkoj državi nema potrebe za postojanjem posebnog ministarstva koje bi se bavilo pitanjem vere. U njoj, takođe, nema potrebe ni za posebnim zakonskim uređivanjem ovog pitanja, jer su crkve i verska udruženja privatna i dobrovoljna građanska udruženja, pa se njihova delatnost uređuje propisima koji se bave tom vrstom udruženja.

U Srbiji stvari stoje drugačije. Osnovni subjekt verske slobode nije pojedinac, nego su to crkve i verske zajednice, veroispovest je, manipulacijom verskog i etničkog, podložna moralnoj uceni, vera i crkva su snažno integrisane u nacionalni obrazac i funkcionišu kao legitimacijska instanca vlasti, klerikalizacija nagriza društvo, a državni praznici i važni datumi, pa čak i donošenje važnih dokumenata, ne retko se poklapaju sa crvenim slovima u kalendaru.

Ofanzivnijem nastupu crkve nakon oktobarskog prevrata pogodovao je primitivni atikomunizam i oportunizam frakcija srbijanske političke klase. Toj klasi se nije dopalo komunističko rešenje odnosa države i crkve, pa je, u želji da ga ispravi, otišla u drugi ekstrem, rizikujući da državu pretvori u svetovno odeljenje crkve. Za vreme Miloševićevog režima gotovo da nije bilo opozicijskog lidera koji nije odlazio u Patrijaršiju. Izloženi snažnoj demonizaciji opozicioni su lideri nastojali da preko crkve pribave legitimitet svojoj politici, a crkvu u javnosti predstave kao saveznika. Kada je Milošević oboren, borbe za naklonost crkve između suprotstavljenih frakcija su nastavljene. Ministar DOS-ovske vlade je, na primer, izveštaj o radu vlade u prvih godinu dana predao Patrijarhu i Svetom sinodu. Koristeći slabosti političkih aktera, crkva je osvajala prostor i vešto jačala svoju poziciju, pa danas, nasuprot ogromnoj većini pauperizovanog stanovništva, predstavlja jednog od najvećih tranzicijskih dobitnika. Stoga i ne čudi da u svesti običnih ljudi crkvena hijerahija funkcionira kao drugo ime za bahatu i nezajažljivu interesnu falangu, koja je materijalne interese pretpostavila jevanđelju.

Svetonazorsku prazninu, nastalu raspadom komunizma, crkva je nastojala da iskoristi i nametne se kao neupitni moralni arbitar. U svetlosti vlastite ambicije pokazalo se njezino mračno lice – lice arhaične, antimoderne i antievropske institucije koja ne razume moderni svet i nema odgovore na njegove ključne probleme, koja odbacuje prosvetiteljstvo i sekularizam i protivi se materijalizmu, individualizmu i relativizmu.

Svoje protivljenje evropskim integracijama crkva, recimo, zasniva na odbrani nacionalnog identiteta. Potreba da taj identitet štiti okreće je, ne samo protiv komercijalizma i relativizma, nego i protiv konkurencije različitih koncepcija spasa – otuda njeno insistiranje na monokonfesionalnoj jednačini Srbi = pravoslavci. Potreba da se prihvatanje i ispovedanje drugačije vere tumači kao nelojalnost naciji govori o etnofiletizmu, ali i o verskoj slobodi kao fikciji. Nema smisla govoriti o verskim slobodama tamo gde su vernici izloženi moralnoj stigmi. Nema, takođe, smisla govoriti o unapređivanju verskih sloboda tamo gde se, kao što se to u Zakonu o crkvama čini, sloboda veroispovesti svodi na slobodu ispovedanja vere u Boga, jer se odmah postavlja pitanje šta je sa slobodama onih vernika čija religijska učenja ne poznaju koncept Boga?

U Zakonu o crkvama postoje sasvim nepotrebni, ali zato snažni ideološki momenti. U Zakonu se, na primer, ističe istorijska, državotvorna i civilizacijska uloga SPC u očuvanju nacionalnog identiteta. Bilo bi dobro i za samu crkvu višetruko korisno kada bi se, s vremena na vreme, podsetila na reči: Nema tu Jevrejina ni Grka, ni roba ni gospodara, ni muškoga ni ženskoga… i kada bi svoje aktivnosti, umesto ka državi, usmerila ka društvu i preispitala svoju ulogu 90-tih godina, pa u tom smislu i svoj odnos sa tadašnjim kriminalnim režimom i njegovom destruktivnom politikom.

Kada bi u crkvi bilo spremnosti za takvo, kritičko preispitivanje pojavila bi se i svest o tome da sekularizam ne doprinosi samo jednakosti građana i afirmaciji njihovih prava, nego da pogoduje i crkvi, jer joj pruža priliku da svojim delovanjem, dakle vlastitim svedočenjem istine, ljudske živote ispuni vrlinom i pijetetom, sačuva vitalnost i izbegne petrificiranje kojemu vodi vezivanje za državu. Okretanjem ka društvu nestala bi i svaka potreba za ustanovljavanjem krsnih slava, a svojim filantropskim i humanim radom crkva bi doprinela ublažavanju posledica čijem je prozvođenju, vezivanjem uz imperijalnu politiku, i sama doprinela.

(Tekst preuzet sa http://toorboolencija.wordpress.com)

Ne sviđa mi seSviđa mi se (No Ratings Yet)
Loading ... Loading ...
Odštampajte ovaj tekst Odštampajte ovaj tekst

Pogledajte još:

Posted by on avg 29 2012. Filed under Stav. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry
NAPOMENA:
Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne nužno i stavove redakcije internet portala Autonomija.info. Molimo korisnike da ne koriste govor mržnje i da se uzdržavaju od vređanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Portal Autonomija.info zadržava pravo da obriše komentar bez najave i objašnjenja.
Neki komentatori, koji su duže prisutni na našem sajtu, imaju mogućnost objavljivanja komentara bez moderiranja. Molimo vas da ne zloupotrebljavate naše poverenje i da vaš iskazi budu primereni i uljudni.
Hvala na razumevanju!

Pretraga arhive

Pretraga po datumu
Pretraga po kategorijama
Google Pretraga

Prijatelji sajta

Prijava | Designed by Gabfire themes | GoDev